ABD “Kaptırıyor” mu?

Geçtiğimiz günlerde Truth Social isimli sosyal medya platformunda paylaştığı fotoğrafa "Görünüşe göre Hindistan ve Rusya'yı en derine ve en karanlığa, Çin'e kaptırdık. Umarım birlikte uzun ve müreffeh bir gelecekleri olur!" yorumunu yapan ABD Başkanı Donald Trump, uzun zamandır tartışılan bir meseleye parmak basmış oldu: ABD hegemonyasının güç kaybetmesi meselesi. Trump yaptığı yorumla ve bulunduğu başkanlık konumu nedeniyle bu meselenin en üst düzeyde de kabul edildiğini ortaya koymuş olmakla birlikte son dönemdeki ekonomik ve askeri gelişmeler de ABD hegemonyasının güç kaybına dair önemli göstergeler sunuyor.  

Hindistan’ı Trump kaybetti

Hindistan son zamanlarda Trump’ın “özel” olarak hedefindeydi. Trump Hindistan’ı Rusya ile askeri ilişkilerini geliştirdiği ve petrol ticaretini artırdığı gerekçesiyle birkaç defa “uyarmıştı”. Fakat Hindistan Başbakanı Modi bu uyarıların haksız ve mantıksız olduğunu[1] söyleyip Trump’ı eleştirmiş, hatta Rusya ile stratejik ortaklık sağlayan bir protokol imzalayıp[2] ABD’den silah alımlarını da durdurmuştu.[3]

Buna karşılık Trump en popüler kozunu kullanarak birçok Hint ürününe yönelik yüzde 50'lik gümrük vergisi uyguladı. Bu yaptırıma rağmen Hindistan petrol alımını sürdürme kararı aldı[4] ve Modi Çin’in Tiencin kentinde düzenlenen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesine katılarak 7 yıl sonra Çin’e gitti.

İktidara gelmesinden bu yana ABD ile ilişkileri geliştirmeye çalışan ve kimi zaman Çin’i karşısına almaktan çekinmeyen Modi’nin bu hale gelmesinde Trump’ın baskıları ve Hint sermayesinin gelişiminin payı büyük. Bu sene Japonya’yı geçerek dünyanın en büyük dördüncü ekonomisi olan Hindistan’ın burjuvazisi de artık “Batı”nın çevresindeki “müttefik” olmaktan çıkıp küresel bir güç olmayı istiyor. Bunun için ucuz petrol sağlayan ve hem bölgesel hem de küresel rakibi Çin’i dengeleyen Rusya’yla iyi ilişkilere ihtiyacı var. Rusya’nın sunduklarını sunmak ve ticareti geliştirmek yerine sömürgeci Batı refleksiyle Hindistan’a ticari buyruklar verip Modi’den de kendisini Nobel’e aday göstermesini isteyen Trump’ın Hindistan’ı “kaptırması” kendisine şaşırtıcı gelse de sürpriz olmasa gerek.

Rusya gardını alıyor

Trump’ın Çin’e kaptırdığı diğer ülke olan Rusya ile ilişkileri ise çift yönlü ilerliyor.

Alaska’da gerçekleşen görüşmede Trump’ın Rusya’nın toprak taleplerini kabul etmesi, Putin’in ise görüşmeyi tamamen reddettiği Zelenski ile “koşullar sağlandığı” taktirde görüşmeyi kabul edeceğini söylemesi ilişkilerin iyiye gittiğini gösteriyordu.

Öte yandan Trump’ın Rusya ile petrol ve doğalgaz ticareti yapan Hindistan ve Brezilya’yı sürekli uyarması, Azerbaycan ile Ermenistan arasındaki Zengezur koridoru meselesini çözüp güzergaha kendi adını koydurtması ve bu koridorla hem Rusya’nın hem de İran’ın kuşatılmasının sağlanması esas niyetinin “kötü” olduğuna işaret ediyor. Nitekim Trump sürekli “Rusya’daki ekonomik fırsatlardan” bahsederek Rus pazarını gözüne kestirdiğini itiraf etmekten geri kalmıyor.

Buna karşı Rusya ise Trump’ı ürkütmeden hamlelerini yapıyor. Rus ordusunun Azerbaycan devlet petrol şirketi SOCAR’ın Ukrayna’nın Odessa kentindeki enerji altyapısını iki defa hedef alması[5] ve Hindistan gibi Rusya’dan petrol aldığı için Trump’ın tehdit ettiği Brezilya ile memorandum imzalanması Moskova’nın askeri ve ekonomik olarak Trump’a karşı gardını alarak zaten “kaptırıldığını” ortaya koyuyor.

Çin ile “iyi geçinme”

Trump’ın Rusya ve Hindistan’ı kapmakla itham ettiği ve en derin ve en karanlık diyerek hor gördüğü Çin ile ilişkileri ise oldukça ironik. Çin ile özellikle ticarette yaşanan restleşmelere karşı ipleri koparmamaya çalışan Trump, son olarak gümrük vergisi ateşkesini de Kasım ayına kadar uzattı.[6]

Buna ek olarak “Çin ile iyi geçineceğiz” diyerek 600 bin Çinli öğrencinin ABD’ye gelmesini de eleştirilere rağmen savunuyor.[7] Bununla yetinmeyen Trump Nvidia ve AMD’nin Çin’e çip satmasını gelirlerinin yüzde 15’ini devlete vermeleri karşılığında izin veriyor.[8]

Diğer yandan Trump Çin’i kuşatmaktan da geri kalmıyor. ABD donanması Çin’in etrafındaki denizlere yayılırken Japonya’yı da bir vekil güç gibi savaşa hazırlıyor. Japonya’nın 2025 yılı savunma bütçesi geçen yıla göre yüzde 7,4 artışla 59 milyar dolara çıkarken[9] Trump’ın danışmanlarından Steve Bannon, “Japonya ve Güney Kore, Tayvan meselesindeki hesaplaşmaya doğrudan katılmalı” diyerek niyetini açıkça ortaya koyuyor.[10]

Çin ise bu kuşatmaya karşı gücünü ortaya koyarak bir kutup olduğunu fiilen ilan ediyor.

İkinci Emperyalist Paylaşım Savaşı’ndaki Çin’in zaferinin ve Japonya’nın yenilgisinin 80. yıldönümünde yapılan törende Pekin askeri gücünü gösterme fırsatını kullandı. 6. nesil jet avcı uçakları, su altı insansız hava araçları, gemi savar füzeleri ile gövde gösterisi yapan Çin, Rusya ile birlikte Japonya’ya gözdağı vererek ağustos ayı başında “Deniz Etkileşimi 2025” isimli askeri tatbikatı gerçekleştirdi.[11]

Ek olarak Trump’ın tarifelerine karşı Rusya ile Çin aralarındaki ticareti geliştirerek hem birbirlerinin pazar ihtiyaçlarını karşılıyorlar hem de yerel paralarla yapılan ticaretle dolara bağımlılıklarını azaltıyorlar.[12]

Öte yandan Çin 2020’deki çatışmadan dolayı ilişkilerinin gerilimli olduğu Hindistan’la ilişkilerini Trump’ın sunduğu “fırsatla” düzeltiyor, Şi Cinping ile Modi yaptıkları görüşmede ABD’nin yaptırımlarına karşı işbirliğini karşılıklı derinleştirmeyi kararlaştırılıyorlar.[13]

Ayrıca Çin Tayvan ile arasında gerilim konusu olan çip üretiminde ise yerli üretime yoğunlaşıyor[14] ve kendi topraklarında gerçekleşen Şanghay İşbirliği Örgütü (ŞİÖ) zirvesinde çok kutuplu dünyayı savunup “kalkınmaya” önem verdiğini ifade ederek dünya ülkelerine ABD’ye alternatif olduğu mesajını veriyor.

Bu gelişmeler Çin’in kendisini ABD’nin alternatifi olarak dünyaya gösterdiğini, Trump’ın ise Çin’in gücünü istemeden de olsa kabul ettiğini ve Çin’in gücünü azaltmak ve yayılmasının önlemek için bölgedeki “müttefiklerini” kullanarak kuşatmayı sürdüreceğini gösteriyor.

Avrupa’yı “kullanma”

Hindistan, Rusya ve Çin’in güç kazanmasını engelleyemeyen ABD, güç devşirmek için müttefiklerine, özellikle de Avrupa’ya yöneliyor.

Alaska görüşmeleri sonrası Zelenski’ye ve Avrupalı liderlere Rusya’nın şartlarını dayatan Trump, yine yoğun baskısıyla AB’yi ticaret anlaşmasını imzalamak zorunda bıraktı.[15] Bununla yetinmeyen Trump, Ukrayna’ya 3350 adet uzun menzilli ERAM füzesi satarken bunun parasını Avrupalıların sağladığı 850 milyon dolarlık paketten alacak[16] ve ABD ayrıca Rusya’ya komşu Doğu Avrupa ülkelerine yönelik askeri yardım programını durduracak.[17]

Böylece Trump, ABD’nin Avrupa’ya yaptığı “karşılıksız” askeri harcamalara son vermekle kalmayıp Avrupa’yı kendi müşterisi ve “çevresi” yaparak “servetlerini” kendisine aktarmaya başarıyor.

Fakat Trump’ın Avrupa’ya yönelik “baskıcı” politikaları “merkezkaç” politikalara da neden oluyor.

ABD’nin silah satma politikasına karşılık Avrupa kendi silah fabrikalarını inşa ediyor ve fabrikalar şimdiden 7 milyon metrekareyi aşan yeni sanayi alanları oluşturmuş durumda.[18] Bu alanlar bir Avrupa Birliği (AB) programı olan ve 500 milyon avroluk bütçeye sahip ASAP (Mühimmat Üretimini Destekleme Eylemi) tarafından oluşturulurken Alman Rheinmetall şirketi de 500 milyon avroluk yatırımla Avrupa’nın en büyük mühimmat fabrikasını açıyor.[19] Askeri alandaki bu açılıma ek olarak da AB Latin Amerika ülkelerinin birliği Mercosur ile büyük ticaret anlaşması imzalayarak[20] kendisine pazar yaratmaya çalışıyor.

Bu askeri ve ekonomik hamleler ABD’nin Avrupa üzerindeki “hegemonyasına” yönelik ciddi tehditler oluşturma potansiyelini de taşıyor.

Trump’ın Savaşı

ABD’nin hegemonya mücadelesi dışarıyla sınırlı kalmıyor, “içeriye” de nüfuz ediyor. Trump iktidarını konsolide etmek için bundan faydalanmaya çalışıyor.

Trump güvenliği sağlamak bahanesiyle Washington’da ulusal muhafızları kullanırken[21] Demokratların valisinin yönettiği Chicago’ya da ulusal muhafızları gönderiyor.[22] Bunları yaparken büyük mali destek sunduğu savunma şirketlerinin desteğini de alıyor.[23]

Yasal alandaki “engelleri” aşmak için ise senatoyu bypass etmek amacıyla savcıları kendi atamaya çalışıyor, gümrük vergilerini engelleyen yargı kararlarına boyun eğmeyip Yüksek Mahkeme’ye başvuruyor.[24]

Bütün bunlarla birlikte Trump savunma bakanlığının adını savaş bakanlığı olarak değiştiren kararnameyi imzalayarak[25] bütün hazırlıklarını savaş üzerine kurduğunu açıkça gösteriyor.

Ve ABD’nin hegemonyasını tam anlamıyla “kaptırmamak” için de eninde sonunda tekrar savaşa yöneleceğini de.

---

[1] https://www.mea.gov.in/Speeches-Statements.htm?dtl/39945

[2] https://ddnews.gov.in/en/india-russia-sign-protocol-to-deepen-industrial-ties-at-11th-working-group-session/

[3] https://harici.com.tr/hindistandan-trumpin-rusya-petrolu-suclamalarina-yanit/

[4] https://www.reuters.com/business/energy/indias-russian-oil-imports-set-rise-september-defiance-us-2025-08-28/

[5] https://harici.com.tr/rusya-azerbaycanin-ukraynadaki-petrol-tesisini-10-gunde-ikinci-kez-vurdu/

[6] https://www.cnbc.com/2025/08/11/trump-china-tariffs-deadline-extended.html

[7] https://www.politico.com/news/2025/08/31/trump-policy-chinese-international-students-00538998

[8] https://www.bbc.com/news/articles/cvgvvnx8y19o

[9] https://www.savunmatr.com/japonyadan-rekor-savunma-butcesi-talebi-ihalar-ve-uzun-menzilli-fuzeler-on-planda/

[10] https://harici.com.tr/abd-japonyayi-asyanin-ukraynasi-rolune-hazirliyor/

[11] https://www.ntv.com.tr/dunya/rusya-ve-cin-donanmalarindan-japon-denizinde-ortak-tatbikat,kW5InNYu9U-sHslqSpqqdQ

[12] https://www.scmp.com/economy/global-economy/article/3324077/despite-dip-chinas-exports-russia-new-deals-show-room-grow-amid-us-pressure

[13] https://oxu.az/tr/dunye/si-cinping-ve-narendra-modi-abdye-karsi-birlesme-sozu-verdiler

[14] https://www.theinformation.com/articles/china-demands-companies-halt-nvidia-chip-orders-security-concerns

[15] https://www.weforum.org/stories/2025/07/the-eu-us-trade-deal-explained-eu-competitiveness/

[16] https://www.wsj.com/politics/national-security/pentagon-has-quietly-blocked-ukraines-long-range-missile-strikes-on-russia-432a12e1?mod=hp_lead_pos1

[17] https://www.ft.com/content/0157d5f9-1b27-4d6c-b44e-f0a77da59b5d

[18] https://www.ft.com/content/ce617187-43ed-4bec-aebf-b1b346c4cfb1

[19] https://www.ft.com/content/d36111bb-e85a-4ec7-b19c-078312ea3616

[20] https://www.politico.eu/article/europe-latin-america-trade-deal-france-win-reassurance/

[21] https://thehill.com/homenews/administration/5447217-five-takeaways-as-trump-seizes-control-of-dc-police-deploys-national-guard/

[22] https://www.politico.com/news/2025/09/02/trump-chicago-national-guard-00540357

[23] https://x.com/Hazal_Yalin/status/1952973815719575868

[24] https://www.axios.com/2025/09/02/trump-tariffs-appeal-scotus?utm_source=newsletter&utm_medium=email&utm_campaign=newsletter_axiosmarkets&stream=business

[25] https://tr.euronews.com/2025/09/06/trumpin-karari-savunma-bakanliginin-adi-savas-bakanligi-oluyor