Çevirmenin Notu: 23 Şubat 1946 tarihinde yazılan bu mektup ilk olarak Noviy Mir dergisinin Nisan 1947 tarihli 7. sayısının 23-25. sayfalarında yayımlanmıştır. Salil Sen tarafından İngilizceye çevrilmiş haline şu linkten ulaşabilirsiniz:
https://www.marxists.org/reference/archive/stalin/works/1946/02/23.htm
Sevgili Yoldaş Rasin[1],
Clausewitz hakkındaki 30 Ocak tarihli mektubunuzu ve savaş
ile savaş sanatı üzerine yazdığınız kısa tezinizi aldım.
1. Lenin’in Clausewitz hakkındaki değerlendirmesinin artık
geçerli olup olmadığını soruyorsunuz.
Bana göre soru yanlış sorulmuş.
Soruyu bu şekilde sorarak, Lenin’in savaş bilimini ve
Clausewitz’in eserlerini analiz ettiği, bunları askeri bir bakış açısıyla
değerlendirdiği ve bize askeri konularda bir dizi kılavuz bıraktığı
sanılabilir. Soruyu bu şekilde sormak yanlıştır, çünkü Lenin’in Clausewitz’in
savaş sanatı öğretilerine dair bu tür “Tezler”i yoktur.
Engels’in aksine Lenin, ne Ekim Devrimi öncesinde ne de İç
Savaş’ın sonuna kadar geçen dönemde kendisini askeri konularda bir uzman olarak
görmüyordu.
İç Savaş sırasında Lenin, Merkez Komite’deki biz genç
yoldaşlara savaş sanatını derinlemesine incelememizi tavsiye etmiş; kendisinin
bir askeri uzman haline gelmesi için artık çok geç olduğunu tereddütsüz bir
şekilde belirtmişti. Lenin’in Clausewitz hakkındaki değerlendirmelerinde ve
Clausewitz’in eserlerine ilişkin yorumlarında, askeri strateji ve taktik
meseleleri ile bunların birbirleriyle ilişkisi, saldırı ile geri çekilme,
savunma ile karşı saldırı arasındaki ilişki gibi yalnızca askeri yönlere
değinmemesinin nedeni budur.
Lenin'in Clausewitz'e olan ilgisi neydi ve onu neden takdir
ediyordu?
Lenin, Marksist olmayan ve askeri teori alanında bir otorite
olarak kabul edilen Clausewitz’i takdir etmişti; çünkü Clausewitz, eserlerinde
savaş ile siyaset arasında doğrudan bir ilişki olduğu, siyasetin savaşa yol
açabileceği ve savaşın siyasetin zorla sürdürülmesi olduğu yönündeki bilinen
Marksist teoriyi doğrulamaktaydı. Burada Lenin, Plehanov, Kautsky ve
diğerlerinin bir kez daha sosyal şovenizme ve sosyal emperyalizme düştüklerini
kanıtlamak için Clausewitz’e ihtiyaç duyuyordu. Ayrıca Lenin , Clausewitz’i,
eserlerinde belirli olumsuz koşullar altında geri çekilmenin de tıpkı saldırı
kadar meşru bir askeri eylem olduğu şeklindeki Marksist görüşü doğruladığı için
de takdir ediyordu. Lenin, geri çekilmenin meşru bir askeri eylem olabileceğini
reddeden “solcu” komünistlerin teorisini çürütmek için de Clausewitz’e ihtiyaç
duyuyordu.
Böylece Lenin, bir askeri uzman olarak değil bir siyasetçi
olarak, Clausewitz’in eserlerinden yararlandı ve bu eserlerde savaş ile siyaset
arasındaki ilişkiyi ortaya koyan meselelerle özellikle ilgilendi.
Dolayısıyla, Lenin’in mirasçıları olarak bizlerin Clausewitz’in
askeri doktrinini eleştirmemizde herhangi bir kısıtlama yoktur; zira Lenin’in
bu konudaki özgür eleştirilerimizi kısıtlayacak herhangi bir beyanı bulunmamaktadır.
Bu bağlamda, Yoldaş Meşçeryakov’un Clausewitz’in askeri
doktrinini eleştiren makalesini (Wojennaja Mysl, No. 6/7, 1945), Lenin’in
görüşlerine yönelik bir “revizyon” girişimi olarak değerlendirmeniz tamamen haksızdır.
2. Clausewitz’in askeri doktrinini eleştirmek için herhangi
bir gerekçemiz var mı? Evet, var. Davamızın ve modern savaş biliminin çıkarları
doğrultusunda, sadece Clausewitz’i değil, aynı zamanda Moltke, Schlieffen,
Ludendorff, Keitel ve Alman askeri ideolojisinin diğer temsilcilerini de
eleştirmek zorundayız. Son otuz yıl içinde Almanya, dünyanın geri kalanına iki
kez kanlı bir savaş dayattı ve iki kez de yenilgiye uğradı. Bu bir tesadüf
müydü? Elbette hayır. Bu durum, sadece Almanya’nın bir bütün olarak değil, aynı
zamanda askeri ideolojisinin de sınavdan geçemediği anlamına gelmiyor mu?
Açıkçası öyle. Tüm dünyanın ordularının, bizim Rus ordumuzun da dahil olmak
üzere, Alman askeri otoritelerine hayranlık duyduğu iyi bilinmektedir. Bu hak
edilmemiş saygıya bir son vermenin zamanı gelmedi mi? Kesinlikle geldi. Öyleyse
bu ancak eleştiri yoluyla, özellikle de bizim tarafımızdan, özellikle de
Almanya’ya karşı zafer kazananlar tarafından yapılabilir.
Askeri alanda bir otorite olan Clausewitz’e gelince, o
elbette artık güncelliğini yitirmiştir. Genel hatlarıyla Clausewitz, savaşta “imalat
çağı”nın bir temsilcisiydi; oysa biz artık savaşın “makine çağı”ndayız.
Kuşkusuz, savaşın makine çağı yeni askeri ideolojiler gerektirir. Dolayısıyla,
bugün Clausewitz’in öğretilerini takip etmek gülünç olurdu. Tanınmış
otoritelerin eskimiş teorilerini eleştirel bir analize tabi tutmadan ilerleme
kaydedilemez ve bilim geliştirilemez. Bu durum sadece savaş teorisi alanındaki
otoriteler için değil, Marksist klasikler için de geçerlidir. Engels bir
keresinde 1812’deki Rus komutanlar hakkında, kayda değer tek ismin General
Barclay de Tolley olduğunu söylemişti. Engels elbette yanılıyordu, zira Kutuzov
çok daha büyük bir öneme sahipti. Yine de günümüzde Engels’in bu hatalı yargısını
savunmaktan çekinmeyen insanlar bulunmaktadır.
Eleştirilerimizde, klasiklerin tekil sözlerine ve
yargılarına göre hareket etmemeli, aksine Lenin’in iyi bilinen ilkesini rehber
almalıyız:
“Marx’ın teorisini nihai ve dokunulmaz bir şey olarak
görmüyoruz; aksine, bu teorinin, çağın gerisinde kalmak istemeyen
sosyalistlerin her yönden geliştirmeleri gereken bilimin temellerini attığına
inanıyoruz. Rus sosyalistlerinin Marksizm’e dair kendi yorumlarını bulmaları gerektiği
görüşündeyiz; zira bu teori yalnızca genel ilkeler sunar ve bunların ayrıntılı
uygulanışı İngiltere’de Fransa’dakinden, Fransa’da Almanya’dakinden, Almanya’da
ise Rusya’dakinden farklıdır.” (Lenin, Bütün Eserler, Cilt 4. Moskova 1946. s.
191-192. Rusça Baskı.)
Savaş teorisinin temel ilkeleri söz konusu olduğunda, böyle
bir tutum bizim için çok daha elzemdir.
3. Savaş ve savaş sanatı üzerine yazdığınız kısa tezinize gelince, yüzeysel niteliği nedeniyle kendimi genel yorumlarla sınırlamak zorundayım. Tez, aşırı derecede felsefe ve soyut ifadeler içeriyor. Clausewitz’den alıntılanan, savaşın grameri ve mantığından söz eden terminoloji kulağı tırmalıyor. Savaş teorisinin sınıfsal niteliğine ilişkin mesele ilkel bir şekilde ele alınmış. Stalin’e yönelik övgü dolu sözler de kulağı tırmalıyor; bunları okumak insanı rahatsız ediyor. Ayrıca, karşı taarruz (karşı saldırı ile karıştırılmamalıdır) ile ilgili bölüm eksik. Burada, başarılı ancak sonuçsuz kalan bir düşman taarruzunun ardından, savunmacıların güçlerini toplayarak karşı taarruza geçip düşmana kesin bir darbe indirerek onu yenilgiye uğratmalarından bahsediyorum. İyi örgütlenmiş bir karşı taarruzun, çok ilginç bir taarruz yöntemi olduğu kanısındayım. Bir tarihçi olarak bu konu ilginizi çekmeli. Eski Partlar, Roma Komutanı Crassus ve ordusunu ülkelerinin iç kesimlerine çekip karşı taarruza geçerek onu ve birliklerini yok ettiklerinde, bu tür bir karşı taarruz yöntemini zaten uygulamışlardı. Parlak komutanımız Kutuzov da iyi hazırlanmış bir karşı taarruzla Napolyon’u ve ordusunu yok ettiğinde bunu gerçekleştirmişti.
[1]
Albay-Profesör Yevgeni Andreyeviç Razin (1898–1964): Sovyet askeri
tarihçisi, akademisyen ve Kızıl Ordu tümgenerali. Frunze Askeri Akademisi
Askeri Sanat Tarihi Kürsü Başkanlığı yapmış ve klasik kabul edilen üç ciltlik
"Askeri Sanat Tarihi" (İstoriya Voyennogo Iskusstva) kitabını kaleme
almıştır. Stalin’in 23 Şubat 1946'da Clausewitz teorisi ve Marksist askeri
dogmalar üzerine ona yazdığı eleştirel yanıt metni, Sovyet askeri doktrininde
tarihi bir dönüm noktası kabul edilir. (ç.n.)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder