Irak’ta Yeni Dönem, Yeni Gelişmelere Gebe

(Toplumsal Özgürlük, Eylül Ekim 2017 sayısı)

Irak Kürdistanı’nın bağımsızlık referandumu, 2018 parlamento seçimleri ve IŞİD’in Musul ve Telafer’den silinmesi, Irak’ta yeni bir dönemin başlangıcını işaret ediyor. Bölgedeki ve ülkedeki siyasi güçler de bu yeni dönemde yerlerini alabilmek için sıraya dizildiler. Irak’ın yaklaşık yüzde 65’ini oluşturan Şiilerin önde gelen liderleri siyasi hareketliliğin başını çekiyorlar. 

Şii güçler Sünnileri kapsamaya çalışıyor 

2003 işgali sırasında ABD’ye karşı gösterdiği direnişle ön plana çıkan Mukteda el-Sadr, siyasi nüfuzuna ek olarak Haşdi Şabi milisleriyle Irak’ta askeri nüfuzunu da arttıran İran’ın etkisini sınırlama isteğinde. Bu yüzden Suudi Arabistan, Mısır ve Körfez ülkeleriyle ilişkilerini geliştirmeye çalışan Sadr, Arap-Irak kimliği üzerinden Sünnileri, Kürtleri ve komünistleri (Irak Komünist Partisi’nden Raid Fehmi’yi başbakanlığa aday göstereceği iddia ediliyor) kapsamaya çalışıyor. 

Şii dünyasında Kum havzasının giderek büyüyen etkisine karşın Necef ve Kerbela’nın etkisini korumaya çalışan dini lider Sistani ise, İran’ın gücünü gözeterek Sadr ve Abadi’yi “destekliyor”. Irak Başbakanı Haydar el-Abadi de, önceki başbakan şimdiki cumhurbaşkanı yardımcısı Maliki’nin tekrardan koltuğuna dönmesini engellemek için Sadr ile bir koalisyon kurma hazırlığında. 

Hedefler 

IŞİD’lileri Irak sınırındaki el-Bukemal’a gönderen Hizbullah›ı ve Haşdi Şabi›yi eleştiren Abadi’nin aksine bu iki silahlı grubu da destekleyen Maliki ise, İran’ın desteğiyle tekrardan başbakanlığı almayı amaçlıyor. 

Bir diğer Şii lider Ammar el-Hekim ise dedesinin liderliğinde İran’da kurulan Irak İslam Devrim Konseyi’nin başkanlığından istifa ederek Ulusal Hikmet Akımı isimli bir parti kurdu. Sadr gibi farklı kesimleri bir araya getirmeye çalışan el-Hekim, İran’la ilişkileri bozmadan Sünnileri kapsama taraftarı. 

Şii güçlerin İran konusundaki ayrışmaları giderek bölünmeye yol açsa da, Sünnilerin sistem içine çekilmesi konusunda ortaklaşıyorlar. Ninova gibi Sünni ağırlıklı bölgelerde Kürdistan’a katılmak için yapılan eylemler; Şii güçleri, İran›ın etkisini azaltıp Irak kimliğini öne çıkartmaya zorluyor. 

İran sert, Suudiler “yumuşak” oynuyor 

Sadr’ın Riyad’a gitmesi, Suudilerin “sertlikle” giremedikleri Irak’a “yumuşak” güçle girmek için için bir fırsat yaratmış oldu. Irak-Suudi Arabistan sınırlarının 27 yıl sonra açılmasıyla birlikte Suudiler, İran mallarının Irak pazarındaki etkisini kırarak, İran’ı ekonomik zarara uğratmayı ve Irak›ı ekonomik olarak Riyad›a bağlamayı planlıyor. 

Ayrıca Suudiler, Şiilerin yoğunlukta olduğu Bağdat ve Basra’da hastane, Necef ’te de konsolosluk açarak; hem İran’ın Şiiler üzerindeki etkisini kırmayı hem de kendi mezhepçiliğini örterek, Arap kimliği üzerinden nüfuzunu geliştirme amaçlıyor. 

Tahran, Suudilerin bu atağına karşılık olarak bir yandan İran yanlısı güçlerin Sünni açılımına destek veriyor diğer yandan Telafer’den sonra Havice’ye yönelen Haşdi Şabi aracılığıyla askeri güçler üzerindeki etkisini arttırıyor. 

Alan kapma savaşı 

Bölgedeki ve ülkedeki siyasi güçler IŞİD sonrası Irak’ta alan kapma savaşı sürdürürken; bu güçlerin yolsuzluk, yoksulluk ve çatışmalar gibi halkı bezdiren sorunları çözme kapasiteleri oldukça sınırlı. Buna karşılık sınırlı da olsa bu sorunlara karşı kısmi direnişler gerçekleştiren, köklü bir komünist-direnişçi geleneğe sahip olan Irak halkının göstereceği mücadele, yeni döneme şekil verecek en önemli etkenlerden biri olacaktır. 

Hesaplar Kürt Halkına Uyacak mı?

(Toplumsal Özgürlük, Eylül Ekim 2017 sayısı)

Yıllardır gündemden düşmeyen Kürdistan’ın bağımsızlığının oylanacağı referandum 25 Eylül’de gerçekleştirilecek. Gözler referandumdan çok, sonrasında olacaklara çevrilmiş durumda. 

İçerisi referandum sonrasına bakıyor 

Parlamentonun ikinci büyük gücü Goran Hareketi bir yandan referandumun ertelenmesini isterken diğer yandan Kürdistan Demokrat Partisi (KDP) ile görüşmelere de devam ediyor. Goran, halkın hayati sorunlarını gündeme getirerek diğer yandan referanduma doğrudan karşı çıkmayarak inisiyatifi 25 Eylül sonrasında KDP/Barzani’ye kaptırmayarak iktidara doğru yürüyüşünü hızlandırmayı amaçlıyor. 

Üçüncü büyük güç Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB) ise (KYB’li Necmettin Kerim’in valiliğini yürüttüğü Kerkük’ün il meclisinin referanduma katılma kararı almasının da gösterdiği gibi) referandum fırsatından yararlanıp Süleymaniye’nin yanına Kerkük’ü de katarak iktidarını büyütmek istiyor. KDP/Barzani ise referandumdan çıkacak “Evet”in getireceği meyvelere konsantre. KDP/Barzani referandumdan alacağı güç ve meşruiyetle parlamentoyu açıp iktidarını ve Barzani’nin başkanlığını kazanmayı hedefliyor. PKK’ye yakın olan Kürdistan Özgür Toplum Hareketi (KÖTH) ise bağımsızlık referandumunun Kürt halkının meşru hakkı olduğunu ifade etmekle birlikte, Barzani’nin siyasi mutabakatın oluşmadığı bir referandumla fiili iktidarını uzatmak istediğini ve referandumun halkın sorunları çözmek bir yana daha da arttıracağını belirterek Hayır için çalışacaklarını açıkladı. 

Dışarısı temkinli ve fırsatçı 

Türkiye, klasikleşen resmi açıklamalar bir yana bırakılırsa, bu sürecin bölgedeki tek müttefiki Barzani’yi güçlendireceğini görerek perde arkasından desteğini sunuyor. Öyle ki Türkiye ile Irak Kürdistanı arasındaki ticaret hacmi 2016’nın ilk 6 ayında 4 milyar dolarken, 2017’nin ilk 6 ayında 5 milyar dolara yükseldi.

İran resmi açıklamalarının yanı sıra Genelkurmay Başkanı'nı Ankara'ya gönderdi ve Goran ve KYB ile ilişkisini geliştirmeye yöneldi. Böylece İran Barzani’nin etrafını sararak bağımsızlığın önünü almaya çalışıyor.

ABD ise Irak’ın birliğinden yana olduğunu belirterek, referandumun ertelenmesi istedi. Öte yandan Barzani, Erbil’de kendisini ziyaret eden Savunma Bakanı James Mattis’in referanduma karşı olmadığını söyledi. ABD bu ikili tavrıyla Barzani’nin konumunu korumasına yardımcı olmakla birlikte, İran’ın Irak’ta artan nüfuzunu engellemek için ülkedeki etkisini kaybetmemeye çalışıyor. Rusya ise bu durumun Irak’ın “iç sorunu” olduğunu belirtip iki tarafı da ötelemeyerek Ortadoğu’ya yavaş ama güçlü şekilde yerleşme stratejisi doğrultusunda ilerliyor.

Referanduma açık destek veren tek ülke ise İsrail. Barzani’yle olan “ticari ilişkileri” ve “bağımsız” Kürdistan’ın bölgedeki güvenilir ve stratejik dost olabilme ihtimali, İsrail’i referandumu desteklemeye itiyor. 

Yaşam mücadelesi 

Bütün bunlarla birlikte Irak Kürdistanı’nda büyüyen yolsuzluk, derinleşen yoksulluk, elektrik kesintileri ve memurların maaşlarının ödenememesi gibi yaşamsal sorunlar dayanılamayacak noktada. Bu yüzden Kürt halkının insanca yaşam mücadelesi, yüzyıllardır mücadele ettiği bağımsızlık mücadelesiyle beraber ilerliyor. Dolayısıyla her halk kadar kendi kaderini belirleme hakkına sahip olan Kürt halkının “yaşam” mücadelesi, bağımsızlığa giden sürecin gidişatını da belirleyecek en önemli etken olacaktır. 

Suriye’de Çatışmalar Büyüyor

(Toplumsal Özgürlük, Temmuz 2017 sayısı)

6. yılını bitirmeye hazırlanan Suriye’deki savaşta çatışmasızlık ile çatışmanın bir aradalığı çatırdıyor. Geçtiğimiz aya nazaran artış kaydeden “sıcak savaş”, ibrenin bir aradalıktan çatışmanın egemenliğine doğru evrildiğini gösteriyor. 

Çatışmalar doğudan yükseliyor 

Astana görüşmeleri sonucunda dört çatışmasızlık bölgesi ilan edilmişti. Bu ilanın ardından taraflar Suriye’nin doğu bölgesine yönelerek, çöküş evresine giren IŞİD’ten toprak kapma savaşımına giriştiler. Ürdün sınırından kuzeye doğru ilerlemeye başlayan “muhalifler” Tanf kentine ve Irak sınırına vardılar.

Esad güçleri de aynı günlerde Karyatayn’dan doğuya doğru harekete geçtilerveTanf’inelegeçirilmesi üzerine daha kuzeydeki Tayyara bölgesine vararak Irak sınırına ulaştı. Böylece Esad güçleri hem İran’dan Suriye’ye uzanan bir koridor açtı hem de “muhalifleri” Suriye’nin güneydoğusundaki Ürdün-Irak sınırlarına bitişik bir bölgeye sıkıştırdı.

Fakat bu sıkıştırılmış bölgeye ABD ve İngiltere kendi özel kuvvetlerini yerleştirmiş ve üs kurmuş durumda. ABD ve “muhalifler” doğudaki yürüyüşleriyle Deyrezzor’a varmayı hedeflerken önleri kesilmiş olsa da çölde geniş bir bölge kazanmış oldular. Bu bölge ABD ve “muhaliflere” güçlerini konsolide etme ve ilerideki saldırılarını gerçekleştirme imkanını sağlamış oldu. 

Esad Deyrezzor’a yürüyebilecek mi? 

Öte yandan Esad güçleri Rusya’nın helikopter, füze ve “danışman” desteğiyle birlikte Halep’in doğusundan Rakka güney kırsalına, Palmira’nın kuzeybatısından zengin Arak petrol yataklarına ve Tayyara’nın kuzeyinden El Bukemal sınır kapısına yaklaşmış durumda. Böylece Esad, Suriye Demokratik Güçleri (SDG) Rakka’yı kuşatmış ve “muhalifler” de güneyde sıkışmışken üç taraftan ilerleyerek Deyrezzor’a ulaşmayı hedefliyor.

Esad bu hedefine ulaşarak doğuda hâkimiyetini tamamen sağlamayı ve böylece “çatışmasızlık” bölgelerine yoğunlaşmayı amaçlıyor. İran da Zülfikar füzesiyle Deyrezzor’u vurarak sahada daha “güçlü” bir şekilde var olarak Esad’a “yardımcı” olacağını vurguluyor. 

Bunlarla birlikte Deyrezzor’a ilerlerken SDG’ye saldırarak Rakka’ya güneyden girmeyi de test eden Esad, uçağının ABD tarafından düşürülmesi üzerine “şimdilik” bu yönden ilerlemesini durdurdu. Bu durum Esad’ın Deyrezzor’a ulaşmasına kolayca müsaade edilmeyeceğini gösteriyor. 

Çatışmasızlık çatırdıyor 

Çatışmasızlık bölgelerinden İdlib ve Hama’nın kuzeyinde sessizlik hâkimken; Faylak el Rahman ve Hay’at Tahrir el Şam (El Nusra’nın yeni adı) Doğu Guta’da, Ahrar uş Şam ise Dera’nın batısındaki Kuneytra’da saldırılarına tekrardan başladılar. Böylece cihatçı örgütler Astana veya Cenevre’de varılan kararların kendileri için “geçerli” olduğu sürelere de dikkat çekmiş oldular. 

ABD ve İngiltere’nin özel kuvvetleriyle saha inmesi, ABD’nin Esad’ın uçağını düşürmesi, İran’ın füze saldırısı, Rusya’nın Akdeniz’deki savaş gemilerinden fırlattığı füze sayısını ve saldırılara katılan asker ile helikopterlerini arttırması ile cihatçıların çatışmasızlığa “uymaması”, Suriye’de çatışmaların şiddetini daha da arttıracağı bir döneme girildiğine işaret ediyor. 

Rakka’nın Düşüşü Yeni Olasılıklar Doğuruyor

(Toplumsal Özgürlük, Temmuz 2017 sayısı)

IŞİD’in başkenti Rakka’nın özgürleştirilmesi amacıyla Suriye Demokratik Güçleri (SDG) öncülüğünde 6 Kasım 2016’da başlatılan Fırat’ın Gazabı Operasyonu son noktasına ulaştı. 6 Haziran’da bu yana ise SDG Rakka’da kent savaşı veriyor. 

“Kürtler” neden Rakka’da? 

Tel Abyad’ın alınarak Kobane ile Cezire kantonlarının birleştirilmesinden sonra YPG hedefini Rakka’ya çevirmişti. Çünkü bu bölgeye yapılan saldırılar Rakka merkezliydi ve Rakka alınmadığı sürece kantonların güvende olamayacağını ifade etmişti. 

Bu yüzden Rakka’nın özgürleştirilmesiyle ilk olarak Rojava’nın güvenliğini tesis edilmesi hedefleniyor. 

Öte yandan «muhaliflerin» sayısının giderek azalması ve cihatçıların sahada giderek güç kazanmasından dolayı PYD/ YPG Baas rejimi karşısında en önemli alternatif güç oldu. Uyguladığı demokratik özerklik sistemiyle (halk meclisleri, komünler gibi) de, on yıllardır Suriye halklarını özgürlük hasreti içinde yaşatan Baas rejimine karşı sadece askeri güç olarak değil, başka bir yaşam pratiğiyle de alternatif olmuş durumda. Bundan dolayı da Rakka’da olmak bu alternatifin Suriye çapında yayılması açısından önem taşıyor. 

Rakka rejim için neden önemli? 

Nitekim bu alternatif ihtimali otoriter-despotik rejimini cihatçı teröristlere verdiği savaşla meşrulaştırmaya çalışan Baas rejimini ürkütmekte. “SDG IŞİD’le Palmira’ya saldırması konusunda anlaştı” açıklamaları ile Tabka›nın güneyinde Suriye uçağının SDG güçlerine yönelmesi de bunun bir tezahürü. 

SDG’nin IŞİD’le Palmira’ya saldırması şartıyla anlaşıp Rakka’nın güneyini açık bıraktığı ithamına karşılık yapılan şey -Suriye’deki savaşta sıkça kullanılan militanların kaçması için koridor açma taktiğinden başkası değildi. Zaten, IŞİD’in Rakka’yı savunması için özel kuvvetlerini göndermesi ve buna karşılık SDG’nin yaptığı askeri hamleyle koridoru kapatıp kuşatmayı tamamlamasıyla bu itham boşa düşmüş durumda. Tabka’daki saldırıyla Rakka’ya güneyden girmeyi test eden Baas güçleri, uçaklarının düşürülmesinden sonra “şimdilik” yönlerini Deyrezzor’a çevirmiş durumdalar. Fakat SDG’nin Rakka gibi tarihi Arap kentini kontrol etmesi, rejime alternatif olma gücünü arttıracağından dolayı Baas’ın Rakka üzerindeki ilgisi devam edecektir. 

Rakka ABD operasyonu mu? 

Operasyona verilen ABD desteği, SDG’nin ABD çıkarları doğrultusunda hareket eden bir piyon olarak itham edilmesine yol açmakta. Afrin’deki Rus üssünü ve askerlerini unutarak yapılan bu itham ise, hem ABD hem de SDG tarafından sıklıkla yapılan “ortaklığın geçici ve taktiksel” olduğu açıklamalarıyla anlamsızlaşmış oldu. 

Fırat’ın Gazabı operasyonuna yaklaşık 2500 militanla katılan El-Sanadid güçlerini (nüfusu 12 milyona varan Arap Şammar aşiretine dayanıyor), Türkmenlerden oluşan Selçuklular Tugayı ve Hammam Türkmen Şehitler Tugayını barındıran SDG’nin teklif edip fiilen de inşa ettiği alternatif sistem, ABD’nin pek kabul edebileceği bir sistem değil. 

Sonuç olarak Rakka’nın özgürleştirilmesi hem Kürt halkının Ortadoğu’ya yön veren bölgesel güç olma niteliğini pekiştiriyor hem de SDG’nin gittikçe daha çok Türkmen ve Arap gücünü safına çekmesi bir ürünü olarak, Suriye’de üçüncü yolun daha da güçlenmesini sağlıyor. 

Referandumun Tarihi Belli, Sıra Gerçekleşmesinde

(Toplumsal Özgürlük, Temmuz 2017 sayısı)

Yıllardır sözü edilen, son aylarda ise daha fazla dile getirilen Irak Kürdistanı’nın bağımsızlık referandumunun artık bir tarihi var: 25 Eylül. Referandum konusunda ortaklaşan parti ve gruplar 25 Eylül tarihi üzerinde uzlaşmakla birlikte, 6 Kasım’da da Irak Kürdistanı Bölge Başkanlığı ile Parlamentosu seçimlerinin yapılmasına karar verdiler. Ve geri sayım başladı. 

İçerideki birlik kırılgan 

Referandumun yapılması konusunda uzlaşma sağlanmış olsa da tam bir birlik sağlanmadı. Daha önce referanduma onay veren Gorani Hareketi ile Komeleyi İslami (İslami Topluluk) tarihin belirlendiği toplantıya katılmayarak şerhlerini düştüler. 

Gorani Hareketi, Barzani’yi ve partisi KDP’yi ulusal çıkarları kendi çıkarları doğrultusunda kullanmakla suçluyor. Parlamentonun çalışmadığı, üyelerinin Erbil’e alınmadığı dolayısıyla iç birliğin sağlanamadığı bir ortamda bağımsızlık referandumunun gerçekleştirilmemesi taraftarı olan Goran Hareketi, bu eleştirilerle birlikte referandum karşıtı bir tutum da almış değil. 

Referandum 

Parlamentoda Gorani ile birlikte grup oluşturan ve referandum için mutabakat oluşturan Kürdistan Yurtseverler Birliği (KYB-kurucusu Talabani) ise bu süreçte toplantıya katılarak tem desteğini sürdürmekte. KYB kendisinden ayrılan Gorani’ye kaybettiği oyları toparlamayı ve Kerkük’teki iktidarını (Kerkük Valisi KYB’li) geliştirmeyi gözüne kestirmiş durumda. 

Kürt Özgürlük Hareketi ise referandumun Kürt halkının hakkı olduğunu vurgulamakla birlikte Ulusal Kongre’nin yapılarak iç birliğin sağlanmasının öncelikli olduğunu vurguluyor. Ayrıca Barzani’nin referandumla kendilerini gözden düşürüp inisiyatifi alarak, başta Rojava olmak üzere diğer bölgelerdeki kazanımları kendi hesabına geçirmeyi amaçladığını belirtiyor. 

”Dışarısı” kendi hesabını yapıyor 

Referanduma yönelik dış tepkiler ise farklılık gösteriyor.

ABD ve Rusya referandumun Kürt halkının hakkı olduğunu fakat Irak’ın toprak bütünlüğünden yana olduklarını belirterek duruma “temkinli” yaklaşırken, Almanya Dışişleri Bakanı Sigmar Gabriel ülkesinin referandumu onaylamadığını ifade etti. Birleşmiş Milletler ise referanduma gözlemci göndermeyeceğini açıkladı. 

ABD ve Rusya bölge güçleri arasında denge tutturmaya çalışırken, Almanya’nın bölgeye (İncirlik’in boşaltılması ve Ürdün’e geçişin konuşulmasıyla birlikte) “hızlı” ve kalıcı bir giriş yapmayı hedeflediği görülüyor. 

Öte yandan İsrail ve Suudi Arabistan ise önceden de açıkladıkları gibi bağımsız bir Kürdistan’dan yanalar. Katar kriziyle birlikte bölgedeki hegemonyasını gerçekleştirmeye çalışan Suudiler, Barzani’yi yanına çekerek hem Katar’ın yanında olan Türkiye’ye hem de bölgesel rakibi İran’a karşı inisiyatif ve alan kazanmayı amaçlıyor. Suudilere yakın ve onlarla “maddi” ilişkilere sahip olan Barzani de İran ve Türkiye’nin karşı tutumunu Suudilerin desteğiyle dengelemeye çalışıyor. 

“Çıkar”lardan öte Kürt halkı belirleyici 

Bağımsızlık konusu hiçbir Kürt gücünün yekten karşı çıkabileceği bir konu değil. Dolayısıyla Kürt güçleri referanduma karşı çıkmamakla birlikte bu “ulvi” konu etrafında kendilerini var etme çabasını güdüyorlar. Bunun yanı sıra referandumla birlikte Kerkük’ün Kürdistan’a katılmasını resmen gerçekleştirme de Kürt güçlerinin ortaklaştığı bir başlık. 

Sonuç olarak hem iç güçlerin hem de dış güçlerin kendi çıkarları doğrultusunda bu “ulvi” konuya yaklaştıkları görülüyor. Bu yüzden 25 Eylül’e kadar olan “uzun” sürede çıkarların “ağırlığı” referandumun gerçekleşmesinde önemli rol oynayacak. Tabi ondan daha da önemlisi Kürt halkının göstereceği mücadele belirleyici olacak. 

Venezuela Dönülmez Ufka Doğru İlerliyor

(Toplumsal Özgürlük, Mayıs Haziran 2017 sayısı)

Bolivarcı Devrim’in öncü ülkesi Venezuela’da “protestolar” artarak devam ediyor. Ekonomik krize karşı başlayan protestolar, öncesindeki siyasi krizle birleşerek süreklilik kazanmış durumda. Bu sürekliliği içerideki krizler kadar (kimi yerde ondan daha çok) “dış etkenler” de sağlamakta. 

Ekonomi neden krizde? 

Ekonomik krizin nedenlerinin başında petrol fiyatları geliyor. Venezuela’nın gelirinin yüzde 80’ine yakınının petrol gelirlerinin olmasından dolayı petrol fiyatlarının 30 dolara kadar gerilemesi ülke ekonomisini felç etmiş durumda. Halkın temel ihtiyaçları petrolden gelen gelirle karşılanmaktaydı. 

Chavez döneminde petrole olan bu bağımlılık binden fazla özel işletmenin kamulaştırılmasıyla giderilmeye çalışıldı. Fakat üretimde gerçekleştirilen bu kamulaştırma, meta dolaşımı-

nı sağlayan dağıtıcıların özel sektörde kalmasından kaynaklı tam anlamıyla başarılı olamadı. Bu dağıtıcıların metaları saklayıp stokçuluk yapması sonucunda fiyatlar arttı ve enflasyon yüzde 800’lere vardı. Hükümet ise bunu alternatif dağıtım kanalları ve asgari ücrete yüzde 60 zam yaparak aşmaya çalışıyor fakat bunlar sınırlı derecede etki sağlıyor. Ekonomik krizin bir diğer nedeni ise dış etkenler yani ambargo. Özellikle Chavez’in son döneminden başlayarak Maduro’nun dönemi boyunca özellikle ABD menşeli saldırılarla birlikte ekonomik ambargo artmış durumda. Temel ihtiyaç maddelerinin ithalatı engelleniyor ya da işbirliği içindeki özel şirketler aracılığıyla yapılmakta. Bu da meta fiyatlarının hızlı bir şekilde artarak yüksek enflasyonun oluşmasına yol açıyor. “Muhaliflerin” Deutsche Bank’a “Maduro hükümetiyle petrol satışları karşılığında yapılan altın işlemlerini durdurma” çağrısı yapması aradaki bağlantıyı gösteriyor. Dolayısıyla “kapitalist” virüsler, Venezuela ekonomisinde ölümcül yaralara neden oluyor. 

“Muhalifler” iş başında 

Bununla birlikte protestolar şiddetin dozu giderek yükselmekte ve ölü sayıları da artış gösteriyor. Ölü sayılarının kaynaklara göre farklı göstermesinin yanı sıra ölüm şekilleri konusunda da farklılar göze çarpmakta. 

Ana akım medya demokrasi için mücadele eden “muhaliflerin”, diktatörün milisleri tarafından öldürüldüğünü iddia ediyor. Fakat yerel kaynaklar ölenlerin bir kısmının paramiliter gruplar tarafından, bir kısmının da yağma sırasında “muhaliflerin” birbirlerini öldürmesinden dolayı olduğunu belirtiyorlar. Nitekim Chavez döneminden itibaren başta köylü aktivistler olmak yüzlerce Chavez yanlısının paramiliterler tarafından öldürüldüğü göz önüne alındığında yerel kaynakların ana akım medyadan gerçeğe daha yakın olduğu görülüyor. Zaten “muhaliflerin” ölümlerin durması ve “diktatör”ün yıkılması için başta darbe çağrısı olmak üzere demokrasi kahramanlarına yapılan müdahale çağrısı tarihin tekerrür ettiğinin bir göstergesi. 

Bolivarcı Devrim yol ayrımında 

Bütün bunlarla birlikte Bolivarcı Devrim’in yol ayrımındaki yıllardır devam eden bekleyişi can alıcı noktaya gelmiş durumda. Sosyalizme geçişte gösterilen ikircikli ve ürkek tavırlar, devlet kapitalizminin ve sermayenin ekonomide egemen olmasını sağlamaya devam ediyor. Bu yüzden ekonomideki kapitalist virüslerle birlikte devlet kapitalizminin yarattığı “Boliburjuvazi” ölümcül yaralara neden oluyor. Bu nedenle Bolivarcı Devrim ekonomide ya Boliburjuvazi’nin istediği yönünde ilerleyerek çürüme ya da sosyalist deneyimleri ve komünleri yaygınlaştırarak ilerlemeye devam etme seçeneklerinden birinde karar kılmak zorunda. 

Bolivarcı Devrim, Latin Amerika’daki politikaları konusunda da yol ayrımında. 2000’li yılların kıtayı saran sol dalganın askeri darbeler, dış müdahaleler sonunda geriletilmesi sonucunda Venezuela ve Küba tecrit edilmeye çalışılıyor. Amerikan Devletleri Örgütü’nden (OAS) ayrılan Venezuela’nın, son dönemde sadece varlığını devam ettiren Latin Amerika için Bolivarcı Alternatif ’i (ALBA) canlandırmak ya da tecride boyun eğmek arasında tercih yapması gerekiyor

Yol ayrımındaki devrimin “önderi” Maduro ise “iç savaş istemediğini” belirterek “muhaliflere” “Yeni Anayasa ve Kurucu Meclis” çağrısı yaptı. “Muhalifler” ise bu çağrıyı daha fazla sokağa çıkma çağrısıyla karşılamış durumda. Dolayısıyla “muhalifler maçı kazanana kadar oynamaya niyetlerini belirtirken Maduro ise maçı berabere bitirmenin yollarını aramaya devam ediyor. Fakat gerek fabrikaların kamulaştırılmasına öncülük eden işçiler gerekse komünlerin kurulmasını sağlayan köylüler, yüz binler halinde sokaklara çıkarak Bolivarcı Devrim’in dinamizmini sürdürüyorlar. Dolayısıyla maçın sonucunu Venezuelalı işçiler ve köylülerin mücadelesi belirleyecek. 

İran’da “Seçim” Vakti

(Toplumsal Özgürlük, Mayıs Haziran 2017 sayısı)

Son dönemde yaptığı atılımlarla Ortadoğu’daki egemenliğini genişleten İran’da 19 Mayıs günü cumhurbaşkanlığı seçimleri gerçekleşecek. Bu seçimi diğerlerinden önemli kılan nedenlerinin başında da bu “atılım” geliyor. Bundan dolayı da bu seçimler sadece İran’a değil, aynı zamanda Ortadoğu’daki herkese tesiri olacak bir etkiye sahip. 

Muhafazakarların “duygusallığı” 

Cumhurbaşkanlığına aday olacak kişileri belirlemekle görevli olan Anayasa Koruma Konseyi, başvuru yapan 1600’e yakın kişiden 6 kişinin adaylığını onaylamış durumda. Altı adaydan üç isim ön plana çıkıyor: şimdiki cumhurbaşkanı Hasan Ruhani, Tahran Belediye Başkanı Bakır Galibaf ve eski Başsavcı İbrahim Reisi. İran İslam Devrimi’nden bu yana adaylar, muhafazakarlar ve reformcular olarak sınıflandırılıyor. Galibaf ve Reisi muhafazakar, Humeyni ise reformcuların adayı olarak öne çıkarılıyor. 

Tahran Belediye Başkanı olan Galibaf, eski polis şefi ve hava kuvvetleri komutanı. Medyada tanınırlığı yüksek olan Galibaf ’ın adı gerçekleşmeyen projeler, belediyeyi uğrattığı zararlardan dolayı yolsuzluklarla anılıyor. 

Reisi ise Galibaf kadar “medyatik” olmasa da bilinen bir eski başsavcı. Reisi 1988’deki yargılamalarda binlerce muhalifin idam ettiren ölüm komitesinin dört üyesinden biri idi. Bundan dolayı “Katliam Ayetullahı” olarak da bilinen Reisi’nin adı Hamaney’in varisi olarak da geçiyor. Reisi ayrıca yıllık geliri yüz milyar dolarlar olan “Astan-i Kudsi Rezevi” isimli İran’ın en varlıklı vakfının başkanlığını yürütüyor. 

2005-2013 yılları arasında cumhurbaşkanlığı yapan “muhafazakar” Ahmedinejad’ın adaylığı ise onaylanmadı. Hamaney’in “tavsiyesine” karşı çıkarak aday olan Ahmedinejad’ın adaylığının onaylanmamasının altında iktidarı döneminde büyük boyutlara varan yolsuzluklar bulunuyor.

Dolayısıyla muhafazakar adaylar vaatlerinden çok, paraya olan “duygusallıkları” ile ön plana çıkıyor. 

Ruhani rahat değil 

Yapılan anketlerde açık ara önde gözüken Ruhani, kadınların ve gençlerin desteğini almış durumda. İktidarı döneminde nükleer anlaşma sözünü yerine getiren Ruhani, beklenen ekonomik gelişmeyi sağlamamakla eleştiriliyor. Ruhani’nin verdiği tavizlere rağmen ekonomik atılımı sağlayamadığını ileri süren muhafazakarlar, tekrar nükleer silahlanma politikasını geçilmesini savunuyor. Ruhani ise ekonomik etkinin yeni yeni görüleceğini söyleyerek ikinci kez cumhurbaşkanlığını istiyor. 

Halkta da vaat edilen ekonomik gelişmenin gerçekleşmemesinin hayal kırıklığı ile birlikte de öfke giderek artıyor. Golestan eyaletinde 42 kişinin öldüğü maden kazasında halkın Ruhani’nin arabasının tekmeleyip, camlarına vurmasında gösterdiği tepki Ruhani’nin işinin hiç kolay olmadığını gösteriyor. 

Hamaney ise Ruhani’nin üzerindeki baskıyı arttırıyor. Özellikle Ruhani’nin Birleşmiş Milletler’in eğitimde cinsiyet eşitliğini arttırma programını desteklemesine sert tepki gösteren Hamaney, çizgileri net bir şekilde belirlemeye devam ediyor. 

Öfke kabarıyor 

Muhafazakarlar ile Reformcuların kısmen ortaklaştığı konu ise Ortadoğu. İki grup da İran’ın bölgedeki etkisinin korunması ve geliştirilmesinden yana. Fakat bu konu esasen bu iki grup tarafından değil, Hamaney tarafından belirleniyor. Bu konuda tek söz sahibi Hamaney. Her ne kadar “seçim” olsa da İran’da dini merciin siyasete ve sisteme egemen bir güce sahip. Fakat hem Ortadoğu’daki gelişmeler hem de halkın başta ekonomik duruma olan öfkesinin giderek artmaya başlaması, bu egemenlik üzerinde soru işaretleri doğuruyor.