“Yeni” Fırtınanın Ekonomik ve Askeri Hazırlıkları

(El Yazmaları, 18 Ocak 2023 (Toplumsal Özgürlük, Ocak Şubat 2023 sayısı))

21. yüzyılın ilk çeyreğinin sonuna doğru ilerlerken savaşlar ve krizler dünyanın çeşitli bölgelerine yayılarak devam ediyor. Yüzyılın başından beri savaşlardan ve krizlerden en çok payı alan Orta Doğu’da ise “yeni” fırtınalara yönelik hazırlık hamleleri hız kazanıyor. 

Çin Bölgede 

2004 yılında Çin-Arap İşbirliği Forumu’nu kurarak bölgeye ilk adımlarını atan ve son 10 yıl içerisinde adım attığı alanları yavaş yavaş büyüten Çin, geçtiğimiz yıl biterken en büyük adımını attı. Aralık ayında Çin Devlet Başkanı Şi Çinping bölgenin en büyük ülkelerinden ve ABD’nin önemli müttefiklerinden biri olan Suudi Arabistan’ı ziyaret etti.

İkili görüşmelerin yanı sıra Arap-Çin İşbirliği Forumu ile Çin-Körfez Ülkeleri Zirvesi’ne katılan Şi’nin ziyareti sırasında Suudi Arabistan ile Çin arasında 30 milyar dolarlık anlaşmalar imzaladı. Ayrıca anlaşmalara göre Suudi Arabistan ile Çin arasındaki ticarette dolar yerine yuan kullanılmasına da karar verildi.

Bu gelişmeler yıllardır ticaret aracılığıyla yumuşak gücünü kullanıp bölgedeki gücünü artıran Çin’in artık hegemon güç olmaya yöneldiğine işaret ediyor. Pekin’in, kendisini kuşatmak isteyen ABD’ye, onun hegemon olmaya çalıştığı bölgede cevap vererek hem kuşatmayı yarmayı hem de bölgeden elde edeceği “ekonomik” kazanımlarla daha da güçlenmeyi hedefliyor. 

Nitekim enerji ihtiyacını bu bölgeden karşılayan Pekin’in dünyanın en büyük petrol ihracatçısı Suudilerle ticaretini yuan üzerinden yapacak olması, bölge ülkelerinin Tek Kuşak Tek Yol projesine özel ilgi göstermeleri de Çin’in önünün açık olduğunu gösteriyor.

Bölgeye askeri gücüyle çöken ama hegemonya krizi nedeniyle bu gücünü olanca şiddetiyle kullanamasa da ABD’nin, Pekin’in yönelimini “sert” gücüyle önlemeye çalışması ciddi bir olasılık. Bu olasılık da bölgedeki irili ufaklı güçlerin çeşitli hamlelerle alan ve güç kazanmaya çalışmasına yol açıyor.

BAE ve İsrail

Bölgede alan ve güç kazanmak için son yıllarda ciddi atak içerisinde olan Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) hamlelerini sürdürüyor. Körfez ülkelerinin öncülüğünü yaparak bölgedeki nüfuzunu artıran BAE, bir taraftan Suriye ile Türkiye arasındaki görüşmelere dâhil olarak Suriye’nin, diğer taraftan da İsrail’le hem ekonomik hem de siyasi ilişkilerini geliştirerek İsrail’in bölge ülkeleriyle iletişimini sağlayan “bölgesel güç” haline gelmeye çabalıyor. ABD’den aldığı silahlar da gücünü tahkim eden BAE, Washington’un olası hamlelerinde önemli rol almaya niyetli olduğunu açıkça ortaya koyuyor.

BAE kadar niyetli olan bir diğer güç ise ABD’nin bölgedeki “esas adamı” İsrail. Geçtiğimiz yüzyılın ikinci yarısından itibaren Washington’un bölgeye yönelik politikalarına askeri gücüyle destek veren İsrail’deki son gelişmeler bunun artarak devam edeceğini gösteriyor.  

Son 3,5 yıl içinde beşinci kez sandığa giden İsrail’de seçimlerde Binyamin Netanyahu ile radikal Ortodoks hareketler galip çıktı. İç güvenlik bakanlığı ile Filistinliler sosyal haklarıyla bağlantılı olan bakanlıkları isteyen radikal Ortodoks hareketler, Filistinlilere yönelik savaşı büyütmeye hazırlanıyor. 

Netenyahu’nun Filistin bayrağının açılmasını yasaklaması, Gazze ve Ramallah’taki Filistinli direniş hareketlerine yönelik baskıların artması da İsrail’in savaşa hazırlandığını gösteriyor. İsrail’in içerideki savaş hazırlığı, gerek duyulduğunda (tıpkı geçmişte olduğu gibi) ABD’nin bölgedeki ihtiyacını gidermeyi de sağlayabilir.  

Sonuç olarak Çin’in ekonomik gücünü, ABD’nin ise askeri şiddetini kullanarak Orta Doğu’da hegemon güç olma mücadelesi, bölgedeki iktidar güçlerinin ekonomik ve askeri güçlerini büyütme fırsatı sunarken halklara zulüm ve sömürüyü dayatıyor. Fakat on yıldan bu yana bölgenin her yerinde çeşit zamanlarda ayağa kalkıp zulüm ve sömürü dayatmalarına karşı çıkan Orta Doğu halkları da (İran’da ortaya konulduğu gibi) kendi mücadelelerinin hazırlığını “şimdilik” sessiz ve derinden sürdürüyor.

İktidar Hayaliyle “Altılı” Kendinden Geçiyor

(Toplumsal Özgürlük, Ocak Şubat 2023 sayısı)

“Seçim” anı yaklaştıkça siyasal alandaki gerilim giderek artıyor. Artan gerilimin siyasal öznelerin konumlandığı zemini sarsıntılara uğratması özneler arasında var olan dengelerin ve öznelerin duruşlarının “değişmesine” neden oluyor. 6’lı Masa’da yer alan “muhalif ” öznelerin “değişmesine” ise gerilim ve sarsıntıdan çok iktidara ulaşma hayalinin esrikliği yol açmakta. 

Akşener’in şükranı 

Karadeniz gezisi ve gezinin ardından yaptığı had bildiren açıklamalarıyla adaylık umutlarını suya düşüren İmamoğlu, verilen hapis ve siyaset yasağı cezası ve “kayyım” tehdidiyle tekrardan potaya girdi. Saraçhane’ye giden ilk “lider” olarak İmamoğlu’nun umutlarını canlandıran Akşener, adaylığına kesin gözüyle bakan Kılıçdaroğlu’na da bir darbe vurmuş oldu. Akşener’in, çok değil sadece dört ay önce, “ölünceye kadar şükran duyacağını” ilan ettiği Kılıçdaroğlu’na böyle bir darbe vurmasının altında “kişiliğinden” çok “nesnel” ve “sınıfsal” nedenler yatmakta. Kapitalizmin kriziyle birlikte süregelen devlet krizinin siyasal alanda yol açtığı boşluklardan halkçı güçlerin “sızarak” önemli ve belirleyici özneler haline gelmesi ihtimali, devletlûları ve sermayedarları telaşlandırmakta. Bozkurt işareti yapsa da iç hesaplaşmada “şehit” olan ülkücüleri sahiplense de uluslararası finans-kapitalin ayağına kadar giderek güvence verse de Kılıçdaroğlu’nun “lanetli” “Alevi” ve “Kürt” kimliklerine sahip olması ve ayrıca Kılıçdaroğlu kliğinin laftan ibaret “sosyal demokrat” söylemleri bile devletlûların ve sermayedarların var olan bu telaşını artırıyor. Neoliberalizmden ve otoriter devlet anlayışından milim sapmak istemeyen bu güruh için gerek konuşması gerek davranışları gerekse üslubuyla Erdoğan’ın güncel versiyonu gibi duran İmamoğlu bu bağlamda oldukça iyi bir biçilmiş bir kaftan. Dolayısıyla devletlûlara ve sermayedarlara olan bağlılığını İçişleri Bakanlığı döneminde kanlı bir şekilde gösteren Akşener için gerektiğinde “vefa” bir semtin, “şükran” ise eski bir yol arkadaşının ismi olabiliyor. 

“Küçükler” 

İktidar hayalinin esrikliği sadece masanın iki büyüğünü değil, “küçükleri” de kendinden geçiriyor.

Bakanlıkların sosyal medyada paylaşılmasından Davutoğlu’nun “genel başkanlar cumhurbaşkanı kadar imza yetkisine sahip olacak” açıklamasına kadar “küçüklerin” her gün yeni bir konuyla gündeme gelmeleri, masanın ayaklarının yere basmadığına işaret ediyor. Bu kendinden geçmişlik haline ise her geçen gün derinleşen yoksulluk, işsizlik, pahalılıkla mücadele eden halkı, Erdoğan karşısında kendilerine mecburen oy verecek bir “sürü” olarak görmeleri neden oluyor. Fakat çeşitli biçimlerde süregelen irili ufaklı mücadelelerle “sürü” değil “özne” olduğunu bilincine varan halkın, kendinden geçen “Altılılar”ın nesnesi olmayı değil, kendi seçeneğini ve yolunu yaratmayı tercih etmesi olasılığı her geçen gün daha da somut hale geliyor. 

Ve bu somutluğa değil de iktidar hayaline sarılmayı sürdüren “Altılılar”ın kendilerini de seçimleri de kaybetmesi oldukça doğal olacaktır. 

Devlet Krizi “İvmeleniyor”

(El Yazmaları, 22 Aralık 2022 (Toplumsal Özgürlük, Aralık 2022 Ocak 2023 sayısı))

Hayatın her alanında yaşanan gelişmeler, hızını ve şiddetini giderek artırıyor. Dünya çapındaki hızlanma ve şiddetlenme, Türkiye’de kendisini ivmelenmiş bir biçimde gösteriyor. Bu “ivmelenme”yi tetikleyenlerinden birisi de devletin yaşadığı kriz.  

Vazife  

Yazılı tarihten bu yana kurumsallaşmış olarak var olan “devlet aygıtı”, toplumsal yaşamın düzenlenmesi ve istikrarlı bir biçimde devam etmesini sağlamakla vazifelendirilmişti. Günümüze kadarki gelişmelere bakıldığında devletin, egemen sınıfların çıkarları doğrultusunda toplumsal yaşamı düzenleyip idame ettirerek vazifesini yerine getirdiği görülüyor. Devletin vazifesini yerine getiremediği zamanlar da var: Ezilen sınıfların yaşamlarına sahip çıkarak “başkaldırdığı” ve egemen sınıflar arasında paylaşım mücadelesinin keskinleştiği zamanlar. 

Türkiye özelinde bakıldığında devletin krizi, birincisinin de kimi zaman etkili olduğu ama esas olarak ikincisinin (“şimdilik”) ağır bastığı bir zamana tekabül etmekte. Kapitalizminin derinleşen yapısal kriziyle bağlantılı olarak Türkiye burjuvazisinin yaşadığı kriz, sermayeyi toplumsal yaşamın her zerresini sömürmeye zorluyor. Sermayenin bu zorlaması da devletin “ideolojik aygıtlarından” daha fazla “şiddet tekelini” kullanmasına neden oluyor. Şiddet tekelinin sağladığı yeni sömürü alanları egemen sınıfların ağızlarını sulandırmanın yanı sıra bu tekele sahip olma arzusunu da artırıyor. Bu bağlamda siyasal alandaki söylemler ve eylemlerde de “şiddetin” dozu artırılarak devletin şiddet tekelinde pay kapılmaya çalışılıyor. Şiddet, zorlama ve pay kapma çabasının birleşip kaynaşması ise devletin vazifesini gerçekleştirmesini engellemekle birlikte “bütünlüğüne” de zarar veriyor ve krizinin büyümesine neden oluyor. 

Patlama  

AKP-MHP-Ergenekon ittifakının büyük oranda hükmettiği devlet aygıtının krizi, bu özneler ve öznelerin temsil ettiği sınıfsal tabakalar arasındaki pay kapma mücadelesinin büyümesinden kaynaklı derinleşiyor. Taksim’deki patlama, Suriye’ye yönelik operasyon çabası, zincir marketlere yönelik söylemler gibi gelişmeler bu derinleşmenin ivmelendiğinin göstergeleri. 

Taksim’deki patlamaya yönelik soru işaretlerinin giderilememiş olması, Erdoğan’ın İçişleri Bakanından değil de İstanbul Valisi’nden bilgi alması, şüphelinin MHP’li ilçe başkanının telefonundan aranmış olması ile şüphelinin yakınlarının ÖSO ile bağlantısı ve bunun gibi “bilgilerin” halka açık hale getirilmesi, patlamanın AKP/Erdoğan’dan “habersiz(!)” bir biçimde MHP-Soylu kliği tarafından uygulandığına dair intibayı güçlendiriyor. Keza patlamanın ardından Suriye’deki Kürt güçlerine yönelik operasyon hazırlığına girişilmesinde Bahçeli ve Soylu’nun özel çaba göstermesi de ikilinin özel bir hamle içerisinde olduğunu gösteriyor. 

Halk nezdinde desteği ve itibarı azalan, mafyöz sermayenin ihtiyaç duyduğu payı sağlamakta güçlük çeken bu ikilinin özel hamleyle hem siyasal hem de ekonomik alanda güç kazanmayı planladıkları gözüküyor. Yaşanan gelişmeler planlarında tam anlamıyla başarılı olamadıklarını, ama yapılan hamleyle sahip oldukları güçleri bir süre daha konsolide etmeyi sağladıklarını gösteriyor. Öte yandan Erdoğan ve Ergenekon’un ise bu özel hamleye doğrudan müdahil olmayıp yaratacağı sonuçlardan doğru kazanç sağlamayı çalışıyorlar. Erdoğan’ın ABD, Rusya ve hatta Esad’la ve Ergenekoncuların ise Rusya ve Esad’la iletişime geçerek Suriye’ye operasyon yapmaya çabalamaları buna işaret etmekte.  

Pay Kapma  

Zincir marketlere yönelik tartışmalarda da iç mücadelenin izlerini görmekteyiz. Bahçeli’nin süregelen söylemleriyle başlayıp karşı cevaplarla alevlenen tartışma şimdilik sönümlense de kor halinde alttan altta yanıyor. 12 Eylül’ün ardından İslamcı hareketlerin ve tarikatların yoksul mahallelerde örgütlenmelerini sağlayan ve AKP dönemiyle holdingleşecek kadar büyüyen zincir marketler, önemli bir siyasal, toplumsal ve ekonomik güce sahip. Çeşitli tarikatların sahip oldukları zincir marketler başta AKP’nin olmak cemaat ve tarikatların kitle örgütlenmelerini sağlamanın yanı sıra ekonomik güç de sunuyor. Bu nedenle MHP ve Ergenekoncuların iştahını kabartıyor.  

MHP halkın zamlara ve yoksulluğa duyduğu öfkeyi zincir marketlere yönlendirerek iktidar ortağını korumaya çalışırken, cemaat ve tarikatların iktidardaki alanını daraltarak kendi yerini büyütmeye çalışıyor. Büyütme çalışması da tarikatlar ile MHP arasındaki gerilimi şiddetlendirerek devlet krizine bir fay hattı daha ekliyor. 

Ergenekoncular ise bir taraftan halkın zamlara ve yoksulluğa duyduğu öfkeyi diğer taraftan cemaat ve tarikatların çocuklara uyguladıkları ve istismar nedeniyle yükselen halkın tepkisini “halkçı” ve “laiklik” söylemleriyle kapsayarak bu ekonomik, toplumsal ve siyasal “pasta”dan pay kapmak istiyorlar.  İktidar alanının içinde ama sorumluluğundan “dışarıda” olmaya özen gösteren Ergenekon kliği, popülist söylemlerle krize başka bir gerilim daha yüklüyorlar. 

İktidar alanında bulunan siyasal özneler, aralarındaki bu mücadeleye rağmen, “dış düşmanlara” karşı “birlik” içinde durarak ortaklığı “şimdilik” bozmamaya özen göstermekteler. Fakat bu “özen”in, eğer iktidar alanında güç kazanmayı sağlayacaksa “dış düşmanla” pragmatik ilişki kurulmasını (HDP heyetiyle görüşme, İYİP ve CHP üyelerini “teşviklerle” kazanma) dışlamadığı görülüyor. Şayet pragmatik ilişkilerin sağlayacağı kazançlar büyük olursa “dış düşmanların” öznelere göre değişiklik göstermesi de büyük bir olasılık. “İçeride” şiddetlenen pay kapma mücadelesine ek olarak “dış düşmanların” görecelileşmesi de özneler arasındaki gerilimi artırabilir. Ve gerilimin artması da “vazifesini” yerine getiremeyen devletin krizinin ivmelenip içinden çıkılamayacak kadar derinleşmesine neden olabilir. Fakat krizin derinleşmesi, halk hareketleri siyasal alanı etkileyen mücadeleleriyle müdahil olmadığı takdirde, devletin “şiddet tekelini” daha güçlü ve konsolide olmuş biçimde (yani faşizmi kurumsallaştırarak) uygulamasına yol açabilir. Dolayısıyla sermayenin dünya çapındaki kriziyle bütünleşmiş ve derinleşmiş devlet krizinin halkın lehine giderilmesinin tek yolunun devletin “restore” edilmesinden değil, halkın mücadelesiyle oluşacak gerçekten demokratik bir cumhuriyetten geçtiği görülüyor. 

İran’da Mollalar ve Halk Arasındaki Mücadele Büyüyor

(Toplumsal Özgürlük, Aralık 2022 Ocak 2023 sayısı)

Mahsa Amini’nin öldürülmesinin ardından İran’da başlayan eylemler çeşitli biçimlerde ve yeni katılımlarla devam ediyor. İran halkının son yıllarda sıkça sokağa çıkmasının bir sonucu olarak süreklilik ve direnç kazanan eylemler, hem kazanım elde ediyor hem de rejimi yıkıcı bir şekilde sarsıyor. Buna karşılık molla rejimi ise bekleme pozisyonunu terk ederek havuç-sopa yöntemini devreye sokmuş durumda. 

Mücadele büyüyor 

Son yıllarda bütün dünyada olduğu gibi İran’da da kadınlar öncülüğünde başlayan eylemler, yine kadınların direnci ve mücadelesiyle ülkenin her tarafına yayılmış durumda. Uzun bir süre kadın direnciyle süregelen eylemlere işçiler ve esnaflar da katıldı.

İran İslam Devrimi öncesindeki grevlerle şahın devrilmesinde büyük pay sahibi olan İran işçi sınıfı, uzun bir zamandan sonra çeşitli fabrikalarda greve çıktı. Petrol gibi önemli sektörlerde greve çıkan işçiler, ekonomik krize ve rejime karşı tepkilerini bir arada gösteriyorlar. Diğer yanda esnaflar da işçilere benzer şekilde ekonomik kriz ve molla rejimine karşı tepkilerini tehditlere aldırmayarak kepenk kapatarak ortaya koydular. Şahı yıkan işçilerin ve esnafların bir arada mücadele alanına girmesi, mücadeleyi yeni boyutlara taşımakla birlikte rejim için çalan çanların sesini artırıyor. 

Hamleler ve değişmezlik 

Çanların sesini iyice duyan rejim de saldırı pozisyonuna geçti. Molla rejimi, sert ve yumuşak hamleleri bir arada gerçekleştirip kitleleri “sersemleştirerek” yok etmeyi planlıyor. İlk olarak rejim, zorunlu örtünmeyle ilgili yeni düzenlemelerle ortaya çıkan, ama kadınların fiili mücadelesiyle zaten işlevsizleşen İrşad Devriyeleri lağvetti. Ek olarak yeni “reformların” yolda olduğu ileri sürülerek halkın “teröristlere” uymamasıyla “yeni bir dönemin” açılabileceği vaat edildi. 

Molla rejimi, “yeni dönem” ve “reform” vaatlerini yerine getirme konusunda halkı çok bekletmeyeceğini idamlarla gösteriyor. Rejim güçlerine şiddet uygulamamış, özellikle 20’li yaşlardaki gençleri (aralarında Kürt gençleri çoğunlukta) hiçbir adil yargılama olmaksızın idam eden rejim, değişmeyeceğini tekrar kanıtlamış durumda. İdamların yanı sıra zorla örtünmeye yönelik yeni “teknolojik” önlemler alınacağına dair söylentiler de değişmeyen tek şeyin molla rejiminin kendisi olduğunu ortaya koyuyor.

Rejimin değişmediğini gösterdiği bir diğer konu ise Kürtler. İsyanın en başından beri ayakta olan Kürt halkına yönelik Irak ve İran’da gerçekleştirilen saldırılar, mollaların önce Kürt halkındaki direniş ateşini, sonrasında ise İran emekçileri ve halklarındaki mücadeleyi bitirmeyi amaçladığına işaret ediyor. Fakat Kürt halkının direnişini sürdürmesi, İran emekçileri ve halkları arasında mücadelenin büyümesi ve bunların sonucunda başta Hatemi gibi rejimin içerisinden gelen tepki sesleri, önümüzdeki dönemde rejimin işinin hiç de kolay olmayacağını açık bir biçimde gösteriyor. 

Erdoğan’ın “Seçim” Yürüyüşü

(El Yazmaları, 9 Aralık 2022 (Toplumsal Özgürlük, Kasım Aralık 2022 sayısı))

2 022 yılının sonlarına doğru gelirken Türkiye’deki siyasal gündemin zirvesine yerleşen “seçim” meselesinin konumu her geçen gün perçinleniyor. Siyasal öznelerin izledikleri/izleyecekleri politikalar seçimi kazanma/kaybetme üzerinden tartışılarak “anlam” kazanıyor. Muhalefet her sorunun çözümünü parlamenter sisteme dönülmesiyle gerçekleşecek olan “demokratikleşme”nin sonrasına bırakarak Erdoğan’ı yenme meselesini öne çıkartıp sürdürüyor.  

Erdoğan ise bir bütün olarak ele aldığı bu süreci sadece seçimi kazanmakla sınırlamayarak iktidarını kalıcılaştırmayı ve faşizmin inşa sürecini nihayete erdirmeyi hedefleyerek çok yönlü hamlelerini uygulamaya geçirmeye çabalıyor. 

Öncelik Ekonomide 

Erdoğan iktidara gelmesinde ve sürdürmesinde önemli payı olan ekonomik gelişmelerin, gidişine de yol açmaması için bu alana öncelik veriyor. Her fırsatta “ekonomist” titrini ifade etmekten sakınmayan Erdoğan için ekonomi, halkın rızasını “satın almak” için en önemli enstrüman. EYT’lilere yönelik hazırlıklar, asgari ücrete rekor zam yapma sözleri, doğalgaz faturalarını karşılama vaadi, binlerce konut müjdesi vb. hamleler, sermaye yanlısı politikalarla yoksullaştırdığı halkın hem rızasını hem de tercihini kazanmaya yönelik. Bu hamlelerin bir diğer özelliği ise halkın hak sahibi “özne” olabilme potansiyelinin gerçekleşme ihtimalini sıfıra indirgeyerek sadaka bekleyen “nesne” niteliğini derinleştirip kalıcılaştırmak. Nitekim Osmanlı’ya duyulan özlemin altında yatan nedenlerden biri de halkın nesne niteliğine sahip olduğu “(neo?)tebaa” haline olabildiğince dönüştürmek. Dolayısıyla halka yönelik stratejik ve ideolojik hedeflerine ulaşmak için Erdoğan, seçimlere kadar “sadaka”sını ve lütuflarını halktan esirgememeye ve halkın da bu beklentiler içerisinde kalmasını sürdürmeye çalışacaktır.

Erdoğan, halkın yanı sıra “burjuvazinin” de rızasını ve tercihini almak için ekonomi enstrümanını benzer bir şekilde kullanmaya çalışıyor. İktidarı boyunca burjuvaziye “ne istediler de vermedik” düsturu ile yaklaşan Erdoğan, para akışını hızlandırmaya çalışıyor. Yağma ve talana dayanan tefeci-bezirgân kökenli, cumhuriyet döneminde ise devletin fideliğinde yetişen Türk burjuvazisinin günümüzde Erdoğan’ın ağızlarına bırakacağı sikke keselerini asalak gibi beklediği görülüyor.

Erdoğan, diğer yandan sermayeye sopa göstermeyi de ihmal etmiyor. Enerji ve gıda gibi halkın temel ihtiyaçlarındaki yüksek enflasyonun yarattığı öfkenin “kendisini vurmaması” için zincir marketler hedef gösteriliyor. Zincir marketlerden gelen tepkilere karşı marketlerin kimi şubelerini kapatılarak zor kullanılması ise taraf değiştirmeyi aklına getirenlere de bir mesaj. Fakat kapitalizmin krizinin her geçen gün derinleşmesi, keselerin gelişindeki herhangi bir aksama gibi nedenler Erdoğan’ın “mesajının” geri dönmesine de neden olabilir. 

Erdoğan, sadakalar ve keseler için ihtiyaç duyduğu kaynağı üç yolla sağlamaya çalışıyor: “Özerk” Merkez Bankası’nın para basımını arttırması, IMF ve Körfez sermayesinden para akışı ve “kara para” iddiaları. Gelecek paraların bedelleri geleceğe havale edildiğinden iktidar, akan bütün çeşmelere kovalarını götürüyor. Nitekim Erdoğan son zamanlarda dış ziyaretlere ağırlık vererek resmen dünyayı dört dönüyor, “siyasette küslük olmaz” diyerek kendisinin kapattığı ya da kendisine kapatılan bütün kapıların açılmasına çabalıyor.

Erdoğan için önemli olan tek şey “şimdi” ve kısa vadede halkın ağzına çalınacak bir parmak balın ve sermayenin doyumsuz iştahının finanse edilmesi. Finanse etme çabasının özellikle dış politikadaki “çizgisizlik” ve “esneklik” ile bütünleştirilmesi ise kısa vadede önemli fırsatlar doğurmanın yanı sıra orta ve uzun vadede büyük riskleri de beraberinde getiriyor. Ama yine de önemli olan “şimdi”. 

Sünni İslam ve Türkçülük 

Erdoğan’ın bir diğer hamle alanı ise dış politika ve askeri alan. Miraslarını aldığı sağcı, Türkçü ve İslamcı iktidarlar gibi “vatan”, “bayrak”, “millet” ve “din” söylemlerini kullanarak hem ekonomik alanda yükselen sesleri susturmayı hem de kitlesini konsolide etmeyi hedefliyor. Bu bağlamda coğrafyamızdaki silahlı ya da silahsız bütün çatışmalara müdahil olarak söylemin üzerinde yükseleceği nesnel temelin sürekliliğini sağlıyor. Bu nesnel temel aynı zamanda muhalefetin iktidarın arkasında dizilmesini sağladığı için de oldukça faydalı.  

Nesnel temelin üzerinde ise iki öznenin inşa edildiğini görmekteyiz.  

İnşa edilmek istenen ilk özne ise “Sünni İslami” özne. İslamcı hareketler, Sovyetlerle ittifak içerisindeki anti-emperyalist ulusalcı hareketlerin 1973 Savaşı’ndaki yenilgiyle birlikte zemin kaybetmesi sonucunda özellikle Orta Doğu’da palazlanmışlardı. Gerek bölgede gerekse de Türkiye’de 90’lı yılların sonuna kadar askeri alanı öne çıkartan bu hareketler, 2000’li yıllarla birlikte siyasal alanda “demokrasi”ye, ekonomik alanda ise neoliberalizme yönelmiş ve özellikle liberallerin açık desteğiyle “halk isyanlarını” da çalarak iktidara gelmişlerdi. Fakat kısa süren bayramın ardından bu hareketler tekrar silaha sarıldılar ve “demokrasi”yi terk ederek “cihatçı” çizgiye yerleştiler. Tunus’tan Mısır’a, Filistin’den Irak’a, Azerbaycan’dan Afganistan’a ve oradan da Doğu Türkistan’a kadar İslam coğrafyasının neredeyse her alanında varlık gösteren bu hareketler, iktidara egemen bir güç olabilme kapasitesine sahip olamasalar da egemenlerin hamlelerinde araç olma niteliğine sahip olabiliyorlar. Bu bağlamda AKP/Erdoğan iktidarının Ukrayna’dan Karabağ’a, Libya’dan Suriye’ye kadar geniş alanda bu araçları kullanmaktan epey bir süredir imtina etmemesi, meseleye bakışının taktiksellikten öte stratejik olduğunu gösteriyor. Çeşitli dönemlerde Hizbullahçıların salınmasından SADAT’ın faaliyetlerinin perde arkasından devam ettirilmesi ise bu güçlerin stratejik “askeri” güçler olarak konumlandırıldığına işaret ediyor. 

Buna ek olarak da Sünni İslami söylemlerin halktan gelen tepkilere göre dozu ayarlanarak boca edilmesiyle “Sünni İslami” öznenin yenilgilere rağmen gerek siyasal gerekse ideolojik alandaki gücünü korumasına çalışılıyor. Fakat bir yandan güç toplamak adına bu araçsallığa “geçici olarak” katlanan cihatçı güçlerin başka “egemenler” tarafından da kullanılabilir olması, diğer yandan neoliberalizm soslu İslami söylemin ekonomik krizin derinleşmesiyle halk nezdindeki itibarının her geçen gün azalması ise “Sünni İslami” öznenin varlığını tehdit ediyor. 

İnşasına niyetlenilen ikinci özne ise “Türkçü” özne. Nazilerin yenilmesiyle tozlu raflara kaldırılan, ama Sovyetlerin yıkılmasının ardından tekrardan masaya getirilen “Turan davası”, Elçibey’in trajik yenilgisiyle kısa sürede berhava olmuştu. Sonraki yıllarda Türki cumhuriyetlerdeki soydaşlarla kültürel nostalji çerçevesinde gerçekleşen etkinliklerle kazandırılmak istenen “Türklük şuuru”, yükselen Kürt Özgürlük Hareketi’ne yönelik her askeri müdahaleyle topluma zorla enjekte edilerek önemli bir kazanım elde etmişti. Şimdi ise Rusya’nın Ukrayna’ya odaklanması sonucu Türki cumhuriyetlerde oluşan boşluk, başta Suriyeliler ve Afganlar olmak üzere göçmenler üzerinden oluşturulan nefretin Zafer Partisi aracılığıyla Türkçülüğe kanalize edilmesi ve Irak ve Suriye’de Kürtlere yönelik operasyonların beka meselesine dönüştürülmesi, “Türklük şuurunun” yükseltilerek “Türkçü” öznenin inşasını çalışıldığına işaret ediyor. Arzu edilen kadar olmasa da toplumun bir kesiminde güç kazanan bu özne, taşıdığı sınırlılıklarla birlikte “Sünni İslami” öznenin alternatifi olma potansiyelini taşıyor.

Seçim sürecine kadar sadece bölgemizdeki değil elinin uzadığı her yerdeki çatışmaya “elinde bayrak dilinde tekbir” ile dahil olmaktan çekinmeyerek güç alanı kazanmak isteyen Erdoğan için bu iki özne de oldukça muteber. Bu nedenle Erdoğan bu iki özneyi de “faydalılıkları” doğrultusunda “esnek” bir şekilde somut koşullara uygulamaktan çekinmeyecektir. Fakat bu “çekinmemezlik”, öznelerin risklerinin ülke içerisine taşınmasına ve iç politikada istenmeyen sonuçlara da neden olabilir. 

“Üflemeler” 

İç politika ise Erdoğan’ın özel ilgisine mazhar olmakta.

Halkın yükselen tepkisini ve mücadelesini her defasında “seçime kadar sabredin” diyerek sönümlendiren muhalefete, çizgiyi kimi noktalarda aşan Kaftancıoğlu ve İmamoğlu’na yönelik davalar olsa da, büyük oranda söylemlerle “dokunarak” işlevini kaybetmemesine dikkat ediyor. Altılı Masa’nın ortaya koyduğu politikalarla “minimal” bir “restorasyonu” hedeflemesi, Erdoğan’ın sınırlı gücünün önemsiz bir kısmını bu muhalif “özneye” ayırmasına neden oluyor. Altılı Masa’nın ayaklarına vurmadan, bu ayakların çözmeyi seçim sonrasına erteledikleri çelişkilerine üfleyerek masayı titreten Erdoğan, masanın “minimal” işlevini bile yerine getirmesine engel olabilecek “öznelliğe” sahip olduğunu gösteriyor. Bu gösterge, halkın yakıcı sorunlarını çözebilecek irade ve güce sahip “özne”nin (son dönemlerdeki anketlerde AKP ve Erdoğan’ın oy oranında meydana gelen artışın da gösterdiği üzere) Erdoğan olmasını sağlıyor. Dolayısıyla da Erdoğan “maddi” ve “manevi” üflemelerle kavalını üfleyerek seçimleri bekleyen altılı masanın köyünü boşaltmayı sürdürüyor.

Erdoğan iç politikadaki esas gücünü ise halkçı güçlere yöneltmiş durumda. Emekçiler, kadınlar, Kürtler, Aleviler, göçmenler, LGBTİ+lar her hafta sırasıyla hedef gösteriliyor. Bu girişim başarısız olunca Aleviler devlette kadro, Kürtler “açılım müjdesi” vb. ile nötralize edilerek ya da her basın açıklaması ve eyleme şiddet uygulayarak halkçı güçlerin “kutlu yürüyüşe” engel olmaması isteniyor. Çünkü farklı alanlarda çok yönlü hamlelerle seçim stratejisini başarıya ulaştırmaya çalışan Erdoğan’ın karşılaştığı içerideki ve dışarıdaki sınırlılıklar ile engeller kadar halkçı güçlerin gerçekleştireceği mücadelenin, seçimlerdeki ve sonrasındaki nihai sonucu belirlemede önemli oranda etkili olabileceği görülüyor.  

Lula’nın “Seçimi”

(El Yazmaları, 10 Kasım 2022 (Toplumsal Özgürlük, Kasım Aralık 2022 sayısı))

Ekonomik açıdan Latin Amerika’nın en büyük, dünyanın ise ilk on beş ülkesinden biri olan Brezilya’da aylardır beklenen seçim gerçekleşti. Büyük farkla ve “rahatça” kazanması “beklenen” eski başkan Lula, yüzde 1,8 ve 2 milyon oy farkıyla Bolsonaro’yu anca geçebildi. Öncesi ve sonrasıyla seçim sürecinde yaşananlar ise başta Brezilya olmak üzere Latin Amerika ve dünyadaki önemli gelişmelere “beklenmedik” şekilde etkileri olabilme potansiyelini taşıyor. 

Adam “Kazandı” 

2003-2010 yıllarında arasında iki dönem Brezilya Başkanı olan Lula, bu dönemde izlediği politikalarla ülke içindeki popülaritesini yüzde 80’in üzerine çıkarmıştı. ‘Bolsa Famila’ adı verilen programla milyonlarca insanın yoksulluk seviyesinin üzerinde gelir elde etmesini sağlayan, BRICS’in kurucularından biri olarak dünya siyasetini etkileyen, pembe dalgayla iktidara gelen “solcu” iktidarları bölgesel ittifaklarla birleştiren, Brezilya ekonomisini hızla büyüterek 2010’da dünyanın 7. büyük ekonomisi yapan Lula, koltuğunu eski gerilla Dilma Rousseff’e devretmişti. Halefi Dilma Rousseff’in 2016 yılında yargı darbesiyle azledilmesinden sonra kolları sıvayan Lula, başkanlığa tekrar aday olduğunu ilan etmişti. 

2018’de ABD’nin de desteğiyle yargı komplosuyla 580 gün hapis yatan Lula, aynı yıl gerçekleşen seçimlerde aday olamamıştı. ABD destekli müesses nizamın çabalarına rağmen Lula, özellikle alt sınıflardan aldığı büyük desteğiyle tekrar seçilebilmeyi başardı. Alt sınıflardan gelen destekle birlikte Bolsonaro’nun izlediği politikalar da halkın diğer kesimlerinin yönünü Lula’ya dönmesini sağladı. 

Asker eskisi olan Bolsonaro kamu kurumlarını özelleştirmesi, ülkenin en önemli gelir kaynaklardan biri olan petrolü çıkartan ve işleten Petrobras’ın rafinerilerini kapatıp ABD’den petrol ürünleri alması, amazonları talana açması, pandemi sürecinde kamu sağlığını hiçe sayarak 680 binden fazla ölüme neden olması, kadın ve LGBT+ karşıtı söylemleri Brezilya halkının başkanlığında izlediği halkçı politikalar nedeniyle Lula’ya destek vermesine neden oldu. 

Diğer yandan Lula’nın Bolsonaro’nun faşizan söylemleri ve politikaları karşısında “demokrasi” söylemini öne çıkartıp geniş bir cephe kurması da seçimleri “kazanmasına” sağladı. 

“Sınırlamalar” 

Seçimi kazanmasına karşılık Lula’nın önündeki engeller ve sınırlılıklar azalmak bir yana giderek artmakta. Seçim sonrasındaki konuşmasında Lula’yı tebrik etmeyen, seçim sonuçları kabul ettiğini açıklamayan Bolsonaro’nun “mücadelesine” farklı biçimlerde sürdürmekten imtina etmeyeceği görülüyor. Seçim öncesinde ve sırasında darbe söylentilerinin eksik olmaması, darbeci geçmişine inkâr etmeden sahip çıkan Brezilya ordusundaki kimi generallerin Bolsonaro’ya desteklerini sunması önümüzdeki süreçte (Lula’nın başkan olmasına kadardan başkan olduktan sonraki dönemde de) askeri darbenin önemli bir olasılık olduğuna işaret ediyor. 

Diğer yandan Temsilciler Meclisi ve Senato’da Lula’yı destekleyen partilerin ve ittifakların çoğunluğa sahip olamaması, önemli eyaletlerin valiliklerinin Bolsonaro’nun müttefiklerinin elinde olması “yasama” ve “yürütme”de de Lula’ya sınırlama çabalarının uygulanabileceğini gösteriyor. 2018’de Lula’yı mahkûm ettikten sonra adalet bakanı olan Sergio Moro’nun biçim verdiği “yargı”nın da Lula’yı sınırlama konusunda yasama ve yürütmeye katılma ihtimali yüksek. 

Lula’yı “dışarıdaki” bu sınırlamalar kadar “içerideki” sınırlamalar da bekliyor. Brezilya’da neoliberalizmin öncüsü PSDB (Brezilya Sosyal Demokrasi Partisi) partisinden 2006 yılında Lula’ya karşı aday olan, uzun yıllar valiliğini yaptığı Brezilya’nın en büyük eyaleti Sao Paulo’da kentin yoksul mahallerinde gerçekleştirdiği yıkımlarla “kötü bilinen”, sermayedarlarla yakın ilişkilere sahip Geraldo Alckmin’i başkan yardımcısı yapması Lula’nın izleyeceği açlık ve yoksulluk karşıtı “sosyal” politikalarda önemli frenleyici olacaktır. Keza kurduğu Bolsonaro karşıtı, “demokrasiyi” önceleyen cephenin bileşenleri de Lula’nın izleyeceği “sınıfsal” ya da “ilerici” politikaları sınırlamaya çalışabilirler.  

Fakat Haziran 2013’te ulaşım zamlarına karşı sokaklar zapt ederek Gezi’ye selam çakan, Bolsonaro’yu sokakta adım adım gerileten Brezilya halkının bu “sınırlamalara” uyacağı pek olası değil. Çocuk işçilikten gelme Lula da “halk”tan yana tavır aldığı takdirde sınırlamaların aşılması oldukça mümkün. 

Mümkünatlar 

Brezilya’daki bu gelişmelerin etkilediği ve etkilendiği bir diğer gelişmeler de Latin Amerika’da ve dünyada yaşananlar.  

2000’li yılların başında yükselen, ama ABD’nin özel hamleleriyle sönümlenen Latin Amerika’daki pembe dalga tekrar yükselişe geçmiş durumda. 

2018 yılından bu yana gerçekleşen seçimler sonucunda Meksika, Arjantin, Peru, Honduras, Şili ve Kolombiya’da devlet başkanlıkları “solcular” kazandı. Yaklaşık 560 milyon insanın yaşadığı Amerika kıtasındaki bu ülkelerdeki “solcuların” kızıllığı farklı tonlarda olsa da ortak noktaları bulunuyor.  

Kapitalizmin krizine karşı toplumsal serveti yoksullara lehine dağıtma, kadın mücadelesinin partiler ve hareketlerde önemli bir özne olması, ekolojik talanı ve yıkımı durdurma, barınma krizini çözme gibi ortak noktaları olan bu “solcu” iktidarların ayakta kalarak güçlenmeleri dünya halklarına da mücadelelerinin zaferle sonuçlanabilmesinin mümkün olduğunu gösteriyor.  

Bu iktidarların kapitalizmi karşısına alıp, onu aşarak sosyalizme yönelme gibi kesin hedeflerinin olmamasının ise kapitalizmin krizinin derinleştiği, hegemonya mücadelesinin dünyayı savaşa buladığı günümüzde değişebilmesi oldukça mümkün. Krizler ve savaşlar derinleştikçe halkların kapitalizme karşı mücadelesinin büyümesiyle bağlantılı olarak “solcu iktidarların” daha sola kaymakla birlikte alternatif bir blok oluşturmaları ihtimal dahilinde. 

Bu bağlamda çok kutupluluğu desteklediğini belirten, Ukrayna krizinde Putin’le birlikte Biden’ın ve AB’nin de suçlu olduğunu söyleyen, Çin’e açılan ‘Soğuk Savaşı’ eleştiren ve önceki dönemde kurulmasına öncülük ettiği “alternatif” ittifaklar sürdürme isteğinde olan Lula’nin öncülüğündeki bir Brezilya oldukça önemli bir noktada duracaktır. Lula’nın izleyeceği politikalar, Latin Amerika ve dünya halklarının isyanları ile buluşabilme çabasını gösterdiği takdirde “başka bir dünya mümkün” sloganın mümkünatlarını artırabilir.  

Çin, Kongre ve Sonrası

(El Yazmaları, 3 Kasım 2022)

avaşlar, ekonomik krizler, hegemonya mücadeleleriyle çalkalanan dünya siyasetinde önemli bir belirleyici güce sahip olan Çin’de iktidardaki Çin Komünist Partisi (ÇKP) 20. Kongresi’ni 16-22 Ekim tarihleri arasında gerçekleştirdi. Kongrede partinin yürütme komitesi, politbüro gibi önemli organlarında görev alacak isimlerin belirlenmesinin yanı sıra Çin’in önümüzdeki dönemde izleyeceği politikalara dair kimi vurgular da ortaya konuldu. Bu açıdan kongre tarihsel bir niteliğe sahip oldu.

Kasım 2021-Temmuz 2022 tarihleri arasında çeşitli parti birimlerinde gerçekleşen seçimler sonucunda belirlenen 2296 delegenin katılımıyla gerçekleşen kongrede kadın delegelerin oranı yüzde 27 iken, etnik azınlıkların oranı yüzde 11,5, işçi ve yerli göçmen işçilerin oranı yüzde 8,4, çiftçilerin oranı yüzde 3,7, uzman ve teknik personelin oranı da yüzde 11,6 idi. Yaş ortalaması 52 olan delegelerin yüzde 97’si ise partiye 1978’deki “dışa açılma” döneminden sonra katılmış.[1]

Delegelere dair bu bilgiler, ÇKP’nin erkeklerin yanı sıra parti bürokratlarının ağırlıkta olduğu, giderek yaşlanan ve “komünist” ideallerin yayılmasından çok Çin’in güçlenmesine önem verenlerden oluşan bir parti olduğu izlenimini vermekte. Nitekim kongredeki gelişmeler, alınan kararlar ve konuşmalardaki vurgularda da bu izlenimi görmek mümkün.  

“Şiizm”in Zaferi 

2012’deki 18. Kongrede ÇKP Genel Sekreteri seçilen ve ertesi yıl devlet başkanı olan Şi Cinping, 2017’deki 19. Kongrede de seçilerek görevine devam etmişti. Fakat Şi, Deng Şiaoping döneminde getirilen iki dönem seçilme kuralının 2018’de yapılan anayasa değişikliği ile iptal edilmesi nedeniyle 20. Kongrede 3. defa aynı göreve seçilebildi. Böylece Şi Cinping, Mao’dan sonra iki dönemden fazla iktidarda olan ilk kişi oldu. 

Şi’nin iktidarını uzatmasının ardındaki önemli nedenlerden biri ise küresel güçler arasındaki sert mücadelede Çin’in yekpare bir siyasal yapıya ihtiyaç duyması. Şiddetin yükseldiği ve hamlelerin hızlandığı bir mücadelede çabuk karar alıp güçlü bir şekilde uygulayan “iktidar” oldukça önem taşıyor. Nitekim yönetim kademesindeki yapılan değişiklikler de Şi’nin yekpare bir iktidar gücüne sahip olmayı amaçladığını gösteriyor.  

Selefi Hu Jintao’dan kalan ekibi tamamen tasfiye eden Şi Çinping, Yürütme Komitesi’ndeki 7 kişiyi de kendine yakın isimlerden seçtirdi. Sıradan bir parti geçmişine ve zayıf siyasi kişiliklere sahip bu isimlerden biri olan Li Qiang, baharda yapılacak Halk Kongresi’nde “başbakan” olacak ama merkezi hükümet deneyimi yok. Seçilen 7 ismin Şi ile bir geçmişi var ve Şi’ye oldukça bağlılar. Ve ayrıca Şi sonrasındaki liderlik için aday değiller. 

Bunlara ek olarak reform yanlısı Hu Chunhua ve Wang Yang yürütme komitesinin yanı sıra 24 kişilik Politbüro’ya da giremediler ve “reformcu” kanat neredeyse tamamen tasfiye edildi. Hu Jintao’nun dünyanın gözü önünde salon dışına çıkartılması bunun bir ilanı olmakla birlikte Şi yanlıların dışında kimsenin partide kolay kolay barınamayacağına dair de bir mesaj. Kongrede “Şi Cinping Düşüncesi”nin partinin ve devletin “kırmızı kitaplarındaki” yerinin genişletilmesiyle de Şiizm’in önümüzdeki dönemde Çin’e neredeyse tamamen hâkim olacağı görülüyor. 

“İç” ve “Dış” Güvenlik 

Kongrenin açılış konuşmasını yapan Şi, genellikle kalkınmaya yapılan vurgunun dışına çıkarak 73 defa güvenlikten bahsetti. Ülkenin güvenliğinin “içeriden” başladığına değinerek Şi, ortak refahın arttırılması, yoksullukla mücadele edilmesi vb. bu minvalde özel önem vereceklerini vurguladı. Fakat Covid-19 önlemlerinden dolayı işsizlik oranının yükselmesi, küçük ve orta ölçekli işletmelerdeki iflasların artması, kentli “orta sınıfın” gelirinin azalması, 2022 için öngörülen yüzde 5,5’lik büyüme oranının 2,8 olarak revize edilmesinin de gösterdiği üzere ekonomideki “daralma”, nüfusun yaşlanması gibi sorunlar Şi’nin işinin kolay olmadığını gösteriyor. Nitekim Şi’nin iktidarını konsolide etmesinin bir diğer nedeni de “içerideki” güvenliği gerekirse sert bir şekilde sağlama kapasitesine sahip olma isteği. 

“İçerideki” güvenlik ile “dışarıdaki” güvenliği birbiriyle bağlantılı gören Şi yönetimi, bu doğrultuda ordu içerisinde de önemli değişikliklere imza attı. Ordunun en üst merkezi organı Merkezi Askeri Komisyonu’nda da Şi’ye yakın kişiler önemli görevler aldılar. Güçlü ordu oluşturma hedefiyle çatışma deneyimlerine sahip komutanların yeri korunurken, üst düzey komutanların rütbeleri siyasi pozisyonlarından çok operasyonel rolleri üzerinden terfi ettirildi.  

Şi’nin kongredeki konuşmasında Çin Halk Kurtuluş Ordusu’nu dünya standartlarına ulaştırmanın stratejik görev olduğunu vurgulanırken Çin bu yıl Hint-Pasifik bölgesinde savunmaya en çok kaynak harcayan ülke oldu. Askeri malzemelerinin yüzde 77’sini Rusya’dan alan Çin, küresel hegemonya mücadelesinin askeri ayağında kendisini güçlendirme çabasına “mecburen” hız vermiş durumda. Çünkü ABD’nin 2022 Ulusal Savunma Stratejisi belgesinde esas tehdit olarak Hint- Pasifik’teki Çin görülüyor. 

“Diplomasi” 

Çin, ABD tarafından esas tehdit olarak görülse de içeride ve dışarıda “sert” güce özel önem ve ağırlık vermeye başlasa da geleneksel diplomatik tavrını sürdürüyor.  

Şi konuşmasında uluslararası kurumları reforme edilmesi, barış içinde bir arada yaşama, insanlığın ortak kader doğrultusunda hareket etme, soğuk savaş zihniyetine karşıtlık, Tayvan konusunda barışçıl birleşmede ısrar etme, ABD ile uzlaşabilme ihtimali gibi değinilerde bulunarak kapıları olabildiğince açık tutmaya çalışacağını da gösteriyor.  

Şi, kapıları açık tutmaya çalışarak bir yandan Çin’e ekonomik güç sağlayan dünya pazarından kopmamaya çalışırken diğer yandan da 2012’de iktidara geldiğinden bu yana özel çaba gösterdiği “teknolojik” alanda hegemon olma mücadelesini sürdürmek istiyor. 

Bu açıdan Tayvan meselesi ve “yeşil teknoloji” önem taşıyor.  

“Dünyanın fabrikası” olan Çin, ağır sanayide kullanılan aletlerin hemen hemen hepsinde bulunan çiplerin yaklaşık yüzde 60’ını üreten Tayvan’a oldukça bağımlı. Çip üretiminin yüksek uzmanlık gerektirmesi ve bu uzmanlığın da değişik ülkelere dağılmış durumda olması nedeniyle Çin’in Tayvan’daki çiplere bağımlılığı bir süre daha sürecek.  

Şi’nin konuşmasında yeşil teknolojiye özel vurgu yapması doğrultusunda Çin’in iklim krizini “durdurmak” için öncülüğe soyunmuş durumda. Bu nedenle elektrikli otomobillerde dünya lideri olmayı arzulayan Pekin, Çin’in en büyük beş pil üreticisine kapasitelerini arttırmasını isterken Tesla’nın Çin’e fabrika açmasına da izin verdi. 

Çin’in hamlelerinin farkında olan ABD ise ticari yaptırımlar getiriyor, Tayvan meselesini “kaşıyor” ve Çin’i “savaş” alanına çekmeye çalışıyor. Buna karşılık Şi açıklamalarında “güç kullanımını asla dışlamadıklarının” altını çizse de ABD ile olan gerilimi düşürmeye özen gösteriyor. Covid-19 önlemlerinin tedarik zincirinde aksamalara neden olmasıyla yabancı şirketlerin Hindistan ve Vietnam’a kayması ve Çin ekonomisine önemli zarar görmesi, Ukrayna’daki savaşın Almanya ve dolayısıyla Avrupa ile olan ekonomik ilişkileri daha ileri bir seviyeye taşıma ihtimali Pekin’i “savaş” alanından uzaklaşmaya itiyor. Nitekim Alman hükümetinin Hamburg limanı hisselerinin bir bölümünü Çin devletinin kontrolündeki Cosco’ya satmak istemesi, Almanya Şansölyesi Scholz’un Çin gezisine hazırlanması gibi gelişmeler Pekin’i “diplomatik” alanda mücadeleye teşvik ediyor.

Kaos, Çatlak ve Olanak 

ABD’nin hegemonyasına karşı çıkan, ama uluslararası bir düzen kurabilme kapasitesi de sınırlı olan Çin dünya düzenin olabildiğince “stabil” olmasını diliyor. Fakat kapitalizmin krizinin derinleşmesinin süreklilik arz etmesi stabilliğin bir daha mümkün olmayacağına, “kaos”un farklı şiddetlerdeki çeşitli biçimlerinin önümüzdeki sürece hâkim olacağına işaret ediyor. Pekin yönetimi ise bir yandan bu biçimlere uyum sağlayabilecek “sert” güce sahip olana kadar süreci olabildiğince “yumuşak” güçle geçiştirmeye çalışırken, diğer yandan da sert gücü inşa edecek “sert” öznenin inşasının son rötuşlarını yapıyor.

Bu nedenle önümüzdeki süreçte Pekin, alışılmışın dışında “ikili” politikalar izleyip kendi gücünü büyüterek ABD hegemonyasına karşı duran “hegemonik” güç olmaya çabasını sürdürecektir. Çin’in bu çabasının küresel güçler arasındaki hegemonya mücadelesinde açacağı çatlak, yerkürenin dört bir yanında seslerini yükselten dünya halklarının nefes alıp kendi yolunu inşa ederek büyümesine de olanak sağlayacaktır.

Dipnot: 

[1] https://twitter.com/SeriyeSezen/status/1581684178386833410